ბოლნისის სიონის 494 წ. მოსახსენებელი ამშენებლისა და ხელოსნების
source date: 494 AD
availability: დოკუმენტი ვრცელდება Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 3.0 ლიცენზიით. (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/3.0/)

[...] ნოდარ შოშიაშვილი, ქართული წარწერების კორპუსი, ლაპიდარული წარწერები, 67-68

[...] კორნელი დანელია, ზურაბ სარჯველაძე, ქართული პალეოგრაფია, 16-17

[...] M. Brosset, Letres dn M. Bartholomaei relatives aux auntiquites géorgienns

[...] ივანე ჯავახიშვილი, ახლად აღმოჩენილი უძველესი ქართული ხელნაწერები და მათი მნიშვნელობა მეცნიერებისათვის, 320-323

[...] აკაკი შანიძე, ნაშთები III პირის ობიექტური პრეფიქსის ხმარებისა ხმოვნების წინ ქართულ ზმნაში, 277

[...] ივანე ჯავახიშვილი, ქართული დამწერლობათმცოდნეობა ანუ პალეოგრაფია, 158

[...] გიორგი ჩუბინაშვილი, რამოდენიმე თავი ქართული ხელოვნების ისტორიიდან, 61

[...] აკაკი შანიძე, ძველი ქართულის ქრესტომათია ლექსიკონითურთ, 1, 107

[...] გიორგი ჩუბინაშვილი, ქართული ხელოვნების ისტორია, 42

[...] ლევან მუსხელიშვილი, ბოლნისი, 328-329

[...] Н. Г. Чубинашвили, Болнисский сион, 63-68

[...] ივანე ჯავახიშვილი, ქართული დამწერლობათმცოდნეობა ანუ პალეოგრაფია, 163, 279-280

[...] ილია აბულაძე, ქართლი წერის ნიმუშები, პალეოგრაფიული ალბომი, 4-5

[...] ქართული ენის ისტორიული ქრესტომათია

[...] M. Tarchnišvili, Les récentes découverstes épigraphiques et litteraires en géorgien, 250

[...] I. Molitor MIA CSCO, 1, 1

[...] აკაკი შანიძე, ქართული ენის სტრუქტურისა და ისტორიის საკითხები, 278

[...] შალვა ამირანაშვილი, ბოლნისის ტაძრის აგების თარიღის დაზუსტებისათვის, 3

[...] G. Deeters, Das Alter der georgischen Schrift, p.63

[...] კორნელი კეკელიძე, ბოლნისის ტაძრის წარწერების ინტერპრეტაციისათვის, 418

[...] ნ. ჯანბერიძე, ქართული არქიტექტურის ძეგლები

[...] В. Беридзе, Грузинская архитектура с древнейших времен до начала ΧΧ века, 27

[...] ილია აბულაძე, ქართლი წერის ნიმუშები, პალეოგრაფიული ალბომი, 8-9

[...] Н. Г. Чубинашвили, Хандиси, 64

[...] აკაკი შანიძე, ბოლნისის წარწერები, 29

[...] რამაზ პატარიძე, ბოლნისის ტაძრის სამშენებლო წარწერები, 140-159

[...] ბ. მჭედლიშვილი, ბოლნისის სიონის დათარიღებისათვის, 100-114

[...] ე. მაჭავარიანი ბოლნისის სიონის საამშენებლო წარწერა

[...] გურამ ყიფიანი, ბოლნისის სიონის უძველესი წარწერა, 666-675

ქრისტე დავით ეპისკოპისი კრებულითურთ და ამას ეკლესიასა შინა შენდა მიმართ თაჳყანისმცემელნი შეიწყალენ და მშრომელთა ამას ეკლესიასა შინა შეხეწიე იყავნ იყავნ

ქრისტე, შეიწყალე დავით ეპისკოპოსი კრებულითურ და ამ ეკლესიაში შენდამი თაყვანისმცემლები, შეეწიე ამ ეკლესიაში მშრომელთ ამინ, ამინ.

Christ, have mercy on Bishop David with his congregation and on all the faithful who worship you in this church, aid the laborers of this church (According to Korneli Kekelidze, the “laborers” refer to those who look after the sick or bury the dead), Amen, Amen

ნოდარ შოშიაშვილის ქართული წარწერების კორპუსის მიხედვით #3. წარწერა პირველად გამოსცა მარი ბროსემ 1856 წელს (იხ. Melanges Asiatiques, II, 322-323). წარწერას განკვეთილობის ნიშნები არ ახლავს. სიტყვები ერთმანეთისაგან არ არის დაცილებული. ქარაგმის ნიშნად ნახმარია მოკლე, სწორი, განივი ხაზი (მისი ნაშთი ჩანს მხოლოდ ტექსტის მეორე სიტყვაზე. პირველ სიტყვაზე ქარაგმის ადგილი დაზიანებულია). წარწერა პალეოგრაფიული თვალსაზრისით ფრიად არქაულია: თავშეკრულია Ⴁ, Ⴗ და Ⴣ გრაფემები. მესამე სტრიქონში შ თავშეკრულია (შინა). ენობრივი თვალსაზრისით საინტერესოა ხანმეტი ზმნური ფორმა: შეხეწიე, ხ - მესამე ირიბი ობიექტური პირის ნიშანი). კორნელი კეკელიძის მიხედვით, მშრომელი ნიშნავს ავადმყოფთა მომვლელს ან გარდაცვალებულთა დამსაფლავებელს. ივანე ჯავახიშვილის მიხედვით, დავით ბოლნელი ეპისკოპოსი კრებულითურთ, როგორც ეტყობა, ამ ეკლესიაში მშრომელთა ჯგუფს არ ეკუთვნის, არც ისა ჩანს, რომ იგი აღმაშენებელი იყოს. მისივე გამოკვლევით, იმ საეკლესიო კრების ძეგლისწერას, რომელიც კავად სპარსთა მეფის დროს ბაბგენ სომეხთა კათალიკოზისა და გაბრიელ ქართლისა კათალიკოზის მეთაურობითა და ორივე ეკლესიის წარმომადგენელთა თანადასწრებით მოხდა ქალკიდონის კრების აღსარების უარსაყოფელად, ქართველ ეპისკოპოსთაგან ხელს აწერდა დავით ეპისკოპოსი ბოლნისისა. ივანე ჯავახიშვილის აზრით, შესაძლებელია ეს სწორედ ის დავით ბოლნისის ეპისკოპოსია, რომელმაც ზემოაღნიშნული წარწერა ამოაჭრევინა. რასაკვირველია, ბოლნელ ეპისკოპოსთა შორის დავითი შეიძლება სხვაც ყოფილიყო. მაგრამ მწყემსმთავართა შორის მაშინდელ საქართველოში ერთგვარი სახელი ხშირად არ მეორდებოდა. უშუალოდ სახელი დავითიც უძველეს ხანაში ისე გავრცელებული არ ყოფილა, როგორც შემდეგში, როდესაც ბაგრატიონიანთა დავით წინასწარმეტყველისა და მეფისაგან ჩამომავლობის რწმენა განმტკიცდა. რადგანაც დავით ეპისკოპოსი ამ 505-506 წ. საეკლესიო კრების მონაწილე ყოფილა, ივანე ჯავახიშვილი ასკვნის, რომ წარწერა ან V საუკუნის დამლევს, ან VI საუკუნის დამდეგს უნდა ეკუთვნოდეს.

According to the Corpus of Georgian Inscriptions by Nodar Shoshiashvili, the inscription N3 was first published by Mari Brose in 1856 (See Melanges Asiatiques, II, pp. 322-323). The inscription does not have spaces between the words. No spaces between the words., and the symbol of abbreviation is a short, straight horizontal line (its remains are only visible on the second word in the text, the other one on top of the first word is damaged). The inscription is quite archaic in paleographic terms. The graphemes ბ, ყ and ჳ have their heads engaged. შ is also engaged on top in the 3rd line (in the word shina). In linguistic terms a special interest attaches to the Khanmeti type verbal form: შეხეწიე (shekhetsie), ხ - is the indirect object pronoun of the third person. According to Korneli Kekelidze the “laborers” refer to those who look after the sick or bury the dead. According to Ivane Javakhishvili, Bishop David with his accompanied people were not the builders of this church, there is no proof that he was involved in the construction works. He also suggests that Bishop David from Bolnisi had signed the ecumenical document that was registered by Kavad, King of Persia, Babgen, Catholicos-Patriarch of Armenia and Gabriel, Catholicos Patriarch of Kartli for neglecting the resolution of the council Chalcedon. Ivane Javakhishvili considers that Bishop David mentioned in the inscription is the same person who ordered to carve the above mentioned inscription. It is clearly possible that the name David could have been the name of other Bishops of Bolnisi Cathedral. It is also true that the names of the patriarchs were not repeated that often by that time in Georgia. The name “David” was not that widespread in ancient times than it was later when the belief about the heritage of Bagrationi dynasty from Biblical David was a common belief in Georgia. As Bishop David is a participant of this ecumenical council, Ivane Javakhishvili assumes that the inscription should be dated to the end of the V century or beginning of the VI century.