ხეოთის ულუმპია ხანცთელის წარწერა
source date: X AD
availability: დოკუმენტი ვრცელდება Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 3.0 ლიცენზიით. (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/3.0/)

[...] ვალერი სილოგავა, სამცხის ლაპიდარული ეპიგრაფიკა, 118-169

[...] ვალერი სილოგავა, ხეოთის ახალაღმოჩენილი წარწერები, 7-37

ქრისტე ადიდე ოჳლუმპიაჲ ხანცთელჲ მათ აღაშენეს

ქრისტე, ადიდე ულუმპია ხანძთელი, მათ აღაშენეს.

Christ, glorify Ulumpia from Khandzta, they did build.

ულუმპია ხანცთელი, ვალერი სილოგავას აზრით, მანდილოსანი ქტიტორი უნდა იყოს. თუ ბოლო სიტყვის („აღაშენეს“) აქ წარმოდგენილი წაკითხვა სწორია, მაშინ ულუმპია ხანცთელი ყოფილა ან ჯვრის დამკვეთი, რომლის მკლავებს შორის ეს წარწერაა ამოკვეთილი, ან ეკლესიის მშენებლობის ქტიტორი. ცხადია, ხანცთელი ამ შემთხვევაში მისი სოფელ ხანცთიდან და არა ამ სახელით ცნობილ სახელგანთქმული მონასტრიდან წარმომავლობის აღმნიშვნელია. რაც შეეხება ასოთა კომპლექსში „ხცთჲ“ ხანცთელის წაკითხვას ჲ-ით ბოლოში, ეს XI ს-ის ორთოგრაფიული ფაქტია, მსგავსი დაწერილობა დასტურდება ხეოთის სხვა წარწერაში: „მჴეცჲ“ (მჴეცის წარწერა). როგორც ვალერი სილოგავა აღნიშნავს, ულუმპია ხანცთელის წარწერის ხელი ხეოთის სხვა წარწერებთან შედარებით მეტი არქაულობით გამოირჩევა, ასოები დაბალი, მრგვალი მოხაზულობისაა. რაც შეეხება დათარიღებას, გამომცემელს მიაჩნია, რომ ვინაიდან წარწერაში ასომთავრულ ანბანში შერეულია ნუსხური ასოები, რასაც ეპიგრაფიკაში ადგილი IX საუკუნიდან აქვს, შესაძლებელია, ხეოთის წარწერები და ეკლესიაც IX საუკუნით დათარიღდეს. ქარაგმის ნიშნად გამოყენებულია განივი, სწორი ხაზი.

Valeri Silogava considers that Ulumpia Khandzteli is a female ktetor of the church. If we read the last word („built”) correctly then Ulumpia Khandzteli was either the one who ordered to build these crosses, that has this inscription between its crossbars, or she is the builder of the church. It is more likely that she is from the village Khandzta and not from the famous Khandzta Monastery. As for the reading ჲ at the end of the word “ხცთჲ” Khandzteli, the similar orthographic characteristic is present in XI century inscription from Kheoti: „მჴეცჲ“ (Mkhetsi inscription). Valeri Silogava considers that the inscription of Ulumpia Khandzteli is earlier than other inscriptions from Kheoti. The letters are low and circle shaped. As the letters of the Nuskhuri alphabet are mixed with Asomtavruli, the inscription of Kheoti church can be dated to the IX century as this tendency is common from the IX century. The mark of abbreviation horizontal straight line.