წუნდის იჩქით გურგენისძის წარწერა
source date: XII AD
availability: დოკუმენტი ვრცელდება Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 3.0 ლიცენზიით. (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/3.0/)

[...] ვალერი სილოგავა, სამცხის ლაპიდარული ეპიგრაფიკა, 118-169

†სახელითა ღმრთისაჲთა მე იჩქითმან გურგენისძემან აღვაშენე ეკლესიაჲ ესე მამული ჩუენი სახელსა ზედა წმიდისა ნათლისმცემლისასა სალოცველად ჩემთჳს და მშობელთა ჩემთათჳს

ღმრთის სახელით მე, იჩქითმა, გურგენის ძემ, ავაშენე ეს ეკლესია, ჩუენი მამული, წმიდა ნათლისმცემლის სახელზე, სალოცველად ჩემთვის და ჩემი მშობლებისთვის.

In the name of God, I Ichkit son of Gurgen built this church, our land, with the name of John the Baptist, for prayers for me and my parents.

ვალერი სილოგავას აზრით, წარწერის ტექსტში იჩქით გურგენისძე ერთგვარი ხაზგასმით აღნიშნავს, „აღვაშენე ეკლესიაჲ ესე, მამული ჩუენიო“. როგორც ჩანს, წუნდა და მისი მიდამოები, ვრცელი ადგილი ვანის ქვაბების ტერიტორიის ჩათვლით, ძველი დროიდანვე, ჯერ კიდევ თამარის მეფობამდე და შეიძლება თვით XII საუკუნემდე, გურგენისძეთა სამამულო სამფლობელო ყოფილა. XII საუკუნის ბოლოს ვარძიის გრანდიოზული სამონასტრო კომპლექსის მშენებლობის შემდეგ, როდესაც იგი და, ალბათ, მის გარშემო მიდამოები სამეფო სამფლობელოდ გადაიქცა, გურგენისძეთა სამფლობელოსაც სამეფო სამფლობელოდ გადაქცევის საფრთხე დაემუქრა და იჩქითი ორ სხვადასხვა წარწერაში (ერთი წუნდაში, მეორე ვანის ქვაბებში) საგანგებოდ აღნიშნავს, რომ ეს ადგილები გურგენისძეთა სამკვიდრებელია, ისინი მისი მამულია. 1204 წლიდან, როგორც ვანის ქვაბების ანტონ ჭყონდიდელის ზღუდის აშენების წარწერიდან ჩანს, აქ უკვე სამშენებლო სამუშაოებს მეფის მოხელე ჭყონდიდელ- მწიგნობართუხუცესი აწარმოებს, რაც იჩქითის მამულის სამეფო მფლობელობაში გადასვლის ნიშანი და საბუთია. ვალერი სილოგავა აქედან იმასაც ასკვნის, რომ იჩქით გურგენისძის წარწერის ზედა ქრონოლოგიური ზღვარი 1204 წელია. ხოლო ქვედა ზღვარი, ალბათ, თამარის მეფობის დასაწყისი (1184). მკვლევარი ყურადღებას აქცევს ერთ გარემოებასაც, იჩქით გურგენისძე არ ახსენებს არც მემკვიდრეებს, არც სანათესაოს. თუმცა წარწერის ბოლოს იგი წერს: „სალოცველად ჩემთჳს და მშობელთა ჩემთათჳს“, რაც იმას ნიშნავს, რომ წუნდის წარწერის შესრულების დროისათვის იჩქითის მშობლები ცოცხლები არიან. როგორც ჩანს, იგი უმემკვიდროდ გადაეგო და ასეთ შემთხვევაში, არსებული წესის თანახმად, უმემკვიდრეო სამფლობელო ისედაც მეფის საკუთრებაში გადადიოდა.