ბერდიკის სომხური წარწერა
source date: 1212
availability: დოკუმენტი ვრცელდება Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 3.0 ლიცენზიით. (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/3.0/)

[...] აღწერილობა ჰაღბატის და სანაჰინის მონასტრებისა, არქიმანდრიტი იოანე ღრიმეცი, 1863 00

[...] არქეოლოგიური აღწერა ჰაღბატის საქვეყნოდ ცნობილი სურბ ნშანის სავანისა, როსტომ ბეგ ერზნკეანცი, ვაღარშაპატი, 1886 00

[...] მოგზაურობა დიდ სომხეთში, ვარდაპეტ სარგის ჯალალიანცის გამოკვლევით, 184100

[...] ქვათა მატიანე, სომხური წარწერების აღწერილობის კრებული, შეადგინა კ. კოსტანიანცმა, პეტერბურგი, 191300

[...] ბორჩალოს პროვინცია, ე. ლალაიანი, 1901 00

[...] ძიებანი ქართულ-სომხური ურთიერთობების ისტორიიდან, შანშე დარჩიაშვილი, 2010154-155

և ամիրսպասալարութեան Զաքարի և Իւանէի ես Գրիգոր որդի Յիսէի թողի զձեռնաւորահակս Բերդկա վասն Շահնշահի արևշատութեան և ինձ մեղաց թողութե(ա)ն ՎԱՅԼԱՄՒՈՒՅՈՒԴ

შ.დარჩიაშვილის თარგმანი (154-155): ზაქარიას და ივანეს ამირსპასალარობაში მე, ჰისეს ძე გრიგორმა მივუტევე საციხისთავო შაჰანშაჰის მზეგრძელობისა და ჩემს ცოდვათა მიტევებისათვის...

და ამირსპასალარობას ზაქარიასი და ივანესი მე, გრიგორმა, ძემ ჰისესი, ვაპატიე „სახელოსნე“ (გადასახადები//ხარკი, რომელსაც ხელოსნები კრეფენ) ბერდიკს შანშეს //შაჰინშაჰის მზეგრძელობისათვის და ჩემთვის ცოდვათა მიტევებისათვის ....(გაუშიფრავია) [კ. ღაფადარიანი აქ ვარაუდობს „ Ի վայելումն հաւատացելոց//საამებლად მორწმუნეთა“ - ტიპის ფრაზას] ნ. ჩანტლაძის ტარგმანი

შესრულებულია ჰაღბატიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 5 კილომეტრში მდებარე ბერდიკში აღმართული ქვაჯვრის წინა და უკანა მხარეს. კ. ღაფადარიანი ვარაუდობს, რომ ქვაჯვარს თავზე უნდა ჰქონოდა კიდევ ერთი ქვა, ზედ ამოკვეთილი ორსტრიქონიანი წარწერით, სადაც მოხსენიენული იქნებოდნენ თანადროული მეფეები - ან თამარი, ან გიორგი. წარწერა ათსტრიქონიანია, თარიღი , დიდი სომხური წელთაღრიცხხვით, ამოკვეთილია წინა მხარეს, - 661(+551/552= 1212), ტექსტი კი ამოკვეთილია უკანა მხარეს. კ.ღაფადარიანის ვარაუდით, ქვაჯვრიდან ჩემოვარდნილია ქვა, რომელზეც იქნებოდა ასეთი ტექსტი „მეფობაში ქართველთა დიდი თამარის .... ან დროში მეფისა ქართველთა გიორგის..“ კ.ღაფადარიანის წაკითხვა (# 174139, 252) კ.ღაფადარიანი: მეხუთე სტრიქონში ღრიმეცი და ერზნკიანცი ნაცვლად ձեռնաւորահակս//“სახელოსნე“ (სახელმწიფო გადასახადი) -ისა კითხულობენ ձիւնաւորահակս//ცხენზე გადასახადი?