პენალი ბერძნული წარწერებით
source date: II-III AD
availability: დოკუმენტი ვრცელდება Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 3.0 ლიცენზიით. (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/3.0/)

[...] თინათინ ყაუხჩიშვილი, საქართველოს ბერძნული წარწერების კორპუსი, 367-368

Μένανδρος Ὅμηρος Δημοσθένης

Βασιλέως Οὐστάμου τοῦ καὶ Εὐγενίου

Κλείω Εὐτέρπη Θάλεια Μελπομένη Τερψιχόρη Ἐρατώ Πολυμνία Οὐρανία Καλλιόπη

მენანდრე ჰომეროსი დემოსთენე

მეფე უსტამოსის და ევგენიოსისაც

კილიო ევტერპე თალია მელპომენე ტერფსიქორე ერატო პოლიმნია ურანია კალიოპე

მცხეთაში, სვეტიცხოვლის ეზოში მცხეთის არქეოლოგიურმა ინსტიტუტმა გახსნა ქვასამარხი №14, სადაც დამარხულია ქალი. სამარხში აღმოჩნდა 25 დასახელების ნივთი, ძირითადად ოქრო-ვერცხლის ინვენტარი, მათ შორის ზემოხსენებული საწერი ხელსაწყო.

ხელსაწყოს სახურავის ვერცხლის გოფრირებულ ნაწილზე გვხვდება შემდეგი სახელები: მენანდრე - (ელინისტური ხანის ყველაზე პოპულარული კომედიოგრაფი), ჰომეროსი (ბერძნული ეპიკური პოეზიის ფუძემდებელი), დემოსთენე (ანტიკურობის გამოჩენილი რიტორი).

ხელსაწყო ეკუთვნოდა მეფე უსტამოსს და ასევე ევგენიოსს, რომელიც, ალბათ, მეფის მდივანი ან მწერალი იყო.

სახელი Οὔσταμος ამ ფორმით საცნობარო ლიტერატურაში არ არის; შავი ზღვის ჩრდილო სანაპიროს წარწერებიდან დადასტურებულია სახელი Οὔστανος (პანტიკაპეიონიდან IV ს. საფლავის სტელაზე; ტანაისიდან თიასების სიაში, 220 წ.). μ და ν-ს მონაცვლეობა მოულოდნელი არ არის. Vasmer-ი Οὔστανος-ს უკავშირებს Ὑστάνης-ს და იძლევა მის ავესტურ ეტიმოლოგიას (lebenskräftig - სიცოცხლით, ძალღონით სავსე). Εὐγένιος - ბერძნული და დღემდე გავრცელებული სახელია საერთოდ საქართველოშიც კი და ნიშნავს - კეთილშობილს.

ვისი მეფე იყო უსტამოსი, უცნობია, უთუოდ იმისი, სადაც ეს ნივთი გაკეთდა და ვისაც ის ეკუთვნოდა.

კოლოფის მეორე მხარეზე, ფირფიტის ზემოთა რიგში გვხვდება მუზების სახელები: კლიო (ისტორიის მუზა), ევტერპე (ლირიკული პოეზიის მუზა), თალია (კომედიის მუზა); შუა რიგში: მელპომენე (ტრაგედიის მუზა), ტერფსიქორე (ცეკვის მუზა), ერატო (ეროტიკული პოეზიის მუზა); ქვემოთა რიგში: პოლიმნია (ჰიმნების მუზა), ურანია (ასტრონომიის მუზა), კალიოპე (ეპოსის მუზა). მუზების ასეთი თანმიმდევრობა თანხვდება ჰეროდოტეს „ისტორიის“ 9 წიგნად დაყოფას და თითოეული წიგნისთვის მუზის სახელის წოდებას. რამდენადაც ცნობილია, ეს ალექსანდრიელი ფილოლოგების შემოქმედებაა. როგორც ჩანს, ამ დროიდან, ასე ვთქვათ, დაკანონდა მუზების ასეთი თანმიმდევრობით გამოსახვა. მანამდე მუზების გამოხატვისას თანრიგი სხვა იყო (და მთავარ მუზად, I ადგილზე კალიოპე იყო ხოლმე).

ენის თვალსაზრისით მცხეთაში მოპოვებულ ძეგლზე აღსანიშნავია წელთაღრიცხვათა მიჯნაზე დამკვიდრებული იტაციზმი (Κλειώ||Κλιώ; Θάλεια||Θαλία). Τερψιχόρα-ს იონიური ფორმა - Τερψιχόρη. ორჯერ გვხვდება ერთი და იგივე ლიგატურა: ΝΗ (Δεμοσθένης, Μελπομένη). დაწერილობაში ამ მხრივ სხვა აღსანიშნავი არაფერია, ძირითადად დაცულია კლასიკური, ატიკური ნორმები.