კოშის წარწერა
source date: 1270-1285 AD
availability: დოკუმენტი ვრცელდება Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 3.0 ლიცენზიით. (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/3.0/)

[...] ვალერი სილოგავა, ცნობები და შენიშვნები სომხეთის ქართული ეპიგრაფიკული ძეგლების გამოცემის შესახებ, 142-175

[...] А. Г. Шанидзе, Грузинская надпись XIII века в сел. Кош (Армянская ССР), 7-19

[...] პარუირ მურადიანი, სომხეთის ქართული წარწერები, წყაროთმცოდნეობითი გამოკვლევა (სომხურ ენაზე), 5-256

† სახელითა ღმრთისაჲთა მეოხებითა წმიდისა ღმრთისმშობლისაჲთა ჩუენ მანდატურთოჳხუცესმან ივანე და შაჰანშეს და მისთა ძმათა დედამან ხოშამან გაგიშჳთ თქუენ კოშელთა ზემოისა მზღვარისა შარიადი ჩუენისა და ჩუენთა შვილთა შაჰანშეს და მისთა ძმათა დღეგრძელობისათჳს

და ქუემოისა მზღვარისაჲ დიკისაჲ ოდენ კოშ ელისა კაცისაჲ გაშოჳებოჳლია ღალაჲ

და თქუენ გაგჳკუეთეთ რომე ერთი საჴნველი თქუენითა ჴარითა და მისითა ჭურჭლითა უკუდავად იყოს ჩუენთჳს და ამისნი ჩუენ გამსრულებელნი ვართ და ვინცა შეცვალოს წყეულ და შეჩუენებულ არს წმიდითა მადლითა

† სახელითა ღმრთისაჲთა, წმიდა ღვთისმშობლის მეოხებით, ჩუენ, მანდატურთუხუცესმა ივანემ, და ხოშამან - შაჰანშეს და მისთა ძმათა დედამ, ჩუენი და ჩუენი შვილების, შაჰანშესა და მისთა ძმათა, დღეგრძელობისათჳს, თქუენ, ზემო მხარის კოშელნი, გაგათავისუფლეთ შარიადისაგან, ქვემო მხარის კორშელნი - ღალის (მარცვლეულის) გადასახადისაგან. ხოლო თქუენ უზრუნველყავით, რომ ერთი საჴნველი თქუენი ჴარითა და ჭურჭლით მუდამ იყოს ჩვენთვის. ჩუენ აღმსრულებელნი ვართ (ამ გადაწყვეტილების). და ვინც შეცვალოს, წყეულ და შეჩუენებულ იყოს წმიდა მადლით.

წარწერა 1959 წელს პირველად გამოაქვეყნა აკაკი შანიძემ. შემდეგ კი, 1977 წელს, პარუირ მურადიანმა. წარწერა მისეული შესწორებებით 1980 წელს გამოსცა ვალერი სილოგავამ. წარწერის პირველი პუბლიკაციისას დაშვებული გაუგებრობის შედეგად მასში დასახელებული ივანე მანდატურთუხუცესი, შეცდომით ივან I-ად, ზაქარია ამირსპასალარის ძმად იქნა მიჩნეული და ამდენად წარწერაც არასწორად დათარიღდა. ამ შეცდომას იმეორებს პარუირ მურადიანიც. იგი აკაკი შანიძის მსგავსად წარწერას 1214-1215 წლებით ათარიღებს. ვალერი სილოგავას აზრით, წარწერაში მოხსენიებული ივანე მანდატურთუხუცესი არის ივანე II მხარგრძელი, შაჰანშე I მანდატურთუხუცესის († 1261) ძე, ზაქარია ამირსპასალარისა და მანდატურთუხუცესის († 1212) შვილისშვილი და, მაშასადამე, ივანე I მხარგრძელის († 1227) ძმისწულის შვილი. ივანე I ჯერ იყო მსახურთუხუცესი, ხოლო შემდეგ - ათაბაგი. მანდატურთუხუცესი იგი არ ყოფილა. არც ერთი სახის საისტორიო წყარო, არც ქართულ და არც სომხურ ენებზე, ივანე I-ს მანდატურთუხუცესად არ ასახელებს. ვალერი სილოგავას დათარიღებით, წარწერა 1270-1285 წლებშია შესრულებული, ვინაიდან ივანე II მხარგრძელი მანდატურთუხუცესი სწორედ ამ წლებში იყო.