მოსახსენებელი თამარ მეფისა და კახა ერისთავისა და სამშენებლო-ქტიტორული წარწერა ოქროპირ ბეღელას-ძისა
source date: XII-XIII AD
availability: დოკუმენტი ვრცელდება Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 3.0 ლიცენზიით (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/3.0/)

[...] გიორგი ოთხმეზური, დმანისი, ქვემო ქართლის ეპიგრაფიკული კორპუსი, I, 153-154, თბილისი, 2018

[...] გიორგი ოთხმეზური, დმანისის რაიონის ეპიგრაფიკული ძეგელები (წარწერების მიმოხილვა და ისტორიული ექსკურსი), 32, თბილისი, 2016

[...] დ. ბერძენიშვილი, ნარკვევები ქვემო ქართლის ისტორიული გეოგრაფიიდან, 154 თბილისი, 2014

[...] რ. მეფისაშვილი, კიდევ ერთხელ ბოლნისისა და დმანისის ძეგლების შესახებ, თბილისი, ძეგლის მეგობარი, 1971 17-31

[...] ლ. მუსხელიშვილი, თორელთა გენეალოგიის გარკვევის ცდა ჰამამლუს XII საუკუნის წარწერებთან დაკავშირებით, თბილისი 1940 55-57

[...] ნ. შოშიაშვილი, თორელთა ფეოდალური სახლის ისტორია და შოთა რუსთაველი, კრებ. „შოთა რუსთაველი“, თბილისი, 1966 12

[...] გიორგი ოთხმეზური, XII-XIII საუკუნეების მიჯნის ქართული ლიპიდარული წარწერები, როგორც საისტორიო წყარო, საქართველოს ისტორიის წყაროები, VI, თბილისი, მეცნიერება, 1981, 90

✝ ადიდენ ღმერთმან მეფეთამეფე თამარ ერისთავი კახაჲ

ქრისტე შეიწყალენ ბეღელას ძე ოქროპირ და კრავაი ძენი მათნი ამისნი მაშენებელნი

სოფ. ჰამამლუდან 1 კმ-ზე, აღმ-სკენ, მდ. ყარა-სუს მარჯვენა ნაპირზე, ძველი ნასახლარის განაპირას იდგა გალავნით შემოზღუდული მცირე ერთნავიანი ეკლესია, რომელზეც გამოსახული იყო 4 წარწერა. ორ-ორი თითო ქვაზე. ერთ ქვაზე ამოკვეთილი წარწერები ერთი ხელითაა შესრულებული, ხოლო მეორე ქვაზე მათგან და ერთმანეთისაგან რამდენადმე განსხვავებული ხელით. დაცულია საქართველოს ეროვნულ მუზეუმში. წარწერის დათარიღება წინა გამოცემებში: 1) ლ. მუსხელიშველი 1190/1191 წწ-ის ახლო პერიოდით ათარიღებს, 2) დ. ბერძენიშვილი, ნ. შოშიაშვილი და გ. ოთხმეზური - თამარის მეფობის პერიოდით. წარწერის დათარიღების საფუძველი: 1) შინაარსი - თამარის სადიდებელ წარწერაში კახა ერისთავის მოხსენიება მიუთითებს, რომ წარწერა შესრულებულია გამრეკელ თორელის გარდაცვალების (1191 წ.) შემდგომ, კახას საგვარეულოს უფროსობის პერიოდში, ზედა ზღვარი - თამარის ზეობის დასასრული; 2) პალეოგრაფიული ნიშნები არ ეწინააღმდეგება ჰამამლუს სხვა წარწერების ამავე დროით დათარიღებას. დაზიანება: წარწერის მარჯვენა მხარე გადაშლილია და სტრიქონთა ბოლო გრაფემები ცუდად იკითხება. I სტრ. ბოლოს 2 გრაფემა გაურკვეველია. მეორე წარწერაში ლ. მუსხელიშვილი და ნ. შოშიაშვილი კითხულობენ: შეინდვენ