დრაკონტის დედოფლის წარწერა Inscription of the Queen of Drakontis დევიდ ბრაუნდი David Braund თინათინ ყაუხჩიშვილი Tinatin Kaukhchishvili ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი, ლინგვისტურ კვლევათა ინსტიტუტი Ilia State University, Institute of Linguistic Studies ECG005 დოკუმენტი ვრცელდება Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 3.0 ლიცენზიით. მცხეთა შეწირვითი Donating ქვიშაქვა Sandstone ფილა Plaque 16.5 33 8.5 ოთხად გატეხილ ფილაზე ცხრა სტრიქონად გამოყვანილია ბერძნული ასომთავრული წარწერა. ფრაგმენტების სიმაღლეებია: 11 სმ, 12.5 სმ, 9.5 სმ და 13 სმ. ფილის მარჯვენა მხარის ზემოთა მეოთხედი დაკარგულია. The plaque is broken in four pieces and its Greek capital letter inscription contains nine lines. The height of the fragments are: 11 cm., 12,5 cm., 9,5 cm. And 13 cm. The upper quarter part of the right side of the plaque is lost. 16.5 33 ასოების კუთხეები ჩაღრმავებულია და შემდეგ არის შემაერთებელი ხაზებით დაკავშირებული. ზედა სტრიქონები უფრო მსხვილი ასოებით და ფართოდ არის ნაწერი, ქვედა სტრიქონები - უფრო მჭიდროდ. პირველი სტრიქონის ასოთა სიმაღლე 2.4 სმ-ია, მეცხრე სტრიქონის - 1.1 სმ. The edges of the letters are deepened and connected to each other with lines later. The upper lines are represented with larger letters, while the lower lines - with more narrow letters. The height of the letters in the 1st line is 2,4 cm., for the 9th line - 1,1 cm. 2.4-1.1 არმაზციხე, ბაგინეთი Armatsikhe, Bagineti II-III არმაზციხე, ბაგინეთი Armatsikhe, Bagineti 1993 წლის ივნისში მცხეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ ბაგინეთის შიდაციხის ჩრდილოეთი კარიბჭის - კლდეკარის - თავზე, მისგან 20 მეტრის დაშორებით, მიწის ზედაპირიდან 0.1 მეტრის სიღრმეზე აღმოაჩინა სამად გატეხილი ქვიშაქვის ფილა. ფილის მარცხენა ზედა ნაწილს (ზომებით: 11×11×8.5 სმ), რომელზეც ორი სტრიქონის ნაშთია, ექსპედიციამ მოგვიანებით, 1995 წლის სექტემბერში მიაკვლია. The archaeological expedition of Mtskheta discovered the sandstone plaque at Kldekari- the north gate of the Bagineti castle. The stone broken into three pieces was 20 m. away from the gate, 0.1 m depth in the ground. The left parts of the plaque (sizes: 11×11×8.5 cm), that are the endings of two lines, were found later in 1995 September. მცხეთის არქეოლოგიური მუზეუმი Archeological Institute of Mtskheta 01/2-8;-69 ფილის ფრაგმენტები არმაზციხე-ბაგინეთიდან, 1993 Fragments of a plaque from Armaztsikhe-Bagineti, 1993

David Braund, Anagranes the ΤΡΟΦΕΥΣ: the court of caucasian Iberia in the second-third centuries AD, 23-34

თინათინ ყაუხჩიშვილი, საქართველოს ბერძნული წარწერების კორპუსი, 227

თინათინ ყაუხჩიშვილი, ძველი ბერძნული წარწერების შესახებ საქართველოში, 27-32

თინათინ ყაუხჩიშვილი, ახალი ბერძნული წარწერები არმაზციხე-ბაგინეთიდან, 81-93

βασιλέως Ἀναγ ράνης τρο φεὺς καὶ ἐπί τροπος ἰδίᾳ δυ νάμει τὸ βαλ ανῖον ἄρτισας ἰδίᾳ τροφίμῃ Δρακόντιδι βασ ιλίσσσῃ ἀφιέρωσεν

მეფის... ანაგრანესმა, მამამძუძემ და ეზოსმოძღვარმა, მოაწყო რა (?) აბანო (?) თავისი სახსრით, თავის აღზრდილ დრაკონტისს, დედოფალს, შესწირა. მეფის ... მამამძუძემ და ეზოსმოძღვარმა გააკეთებინა თავისი საზრდელით (ან სახსრით) მიწისქვეშა გაყვანილობა (ან წყალსადენი) და აბანო (ან წყალსადენი აბანოსთვის) და შესწირა დრაკონტის დედოფალს.

The Chief-of-the-Court and governor of the King … built these underground tubes (communications) and bath (and tubes for bath) with his own expenses and dedicated it to the Queen Drakontis.

წარწერაში დაცულია ბერძნული ანბანის 17 ასო, ზოგი თითოჯერ, ზოგი მეტჯერ. წარწერის ენა არის კოინე. გამართული ბერძნულით არის დაწერილი. ერთი შემთხვევაა იტაციზმის ει|ι (βαλανεῖον - βαλανίον). ერთი ς-თაა βασιλιση. კლასიკური ნორმებიდან სხვა გადახვევა არაა. წარწერა შეწირვითი ხასიათისაა. ქართულ ონომასტიკონში ქალის სახელი "დრაკონტისი" პირველად გვხვდება. იგი ბერძნული წარმოშობისაა. სტრიქონთა სიმაღლესა და ასოთა სიდიდეში განსხვავების მიზეზი შესაძლოა ფილის მდებარეობა ყოფილიყო. თუ წარწერა ზემოთ იყო მოთავსებული და წამკითხველი მას ქვემოდან შეჰყურებდა, მაშინ ბუნებრივი ჩანს ზემოთა სტრიქონების სიმსხო და ქვემოთა სტრიქონების დამცრობა. 1995 წელს ფილის ზედა ფრაგმენტისა და 1996 წელს მეორე ბერძნული წარწერის აღმოჩენის შემდეგ თ. ყაუხჩიშვილმა კორექტივები შეიტანა წარწერის პირველ წაკითხვაში. დათარიღება: ისტორიული პირების მოხსენიების საფუძველზე დევიდ ბრაუნდი წარწერას III ს-ით ათარიღებს.

The inscription contains 17 letters from Greek alphabet, some of them with single usage, some - more. Inscription is in Koine; Following the language normes. One case of itacism present ει|ι (βαλανεῖον - βαλανίον). Word βασιλιση has one ς. There is no other alteration from the norms. The inscription represents the act of donation. The female name “Drakontis” appears for the first time in Georgian onomasticon. The origin of the name is Greek. The difference between the size and height of the letters can be caused by the location of the plaque. If the plaque was placed in a higher place and the reader would see it from the below, then the bigger size of the upper part and smaller of the lower part is natural. After the discovery of the upper part of the plaque in 1995 and also after finding the second Greek inscription in 1996 T. Kaukhchishvili made remarks in interpreting the first inscription. Date: on the basis of the personal names mentioned in the inscription David Brown gives the date of III century to this inscription.