პატარა სმადის ერისთავ შაბურისძისა და შიო მაწყვერელი მთავარეპისკოპოსის წარწერა ვალერი სილოგავა Valeri Silogava ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი, ლინგვისტურ კვლევათა ინსტიტუტი Ilia State University, Institute of Linguistic Studies ECG094 დოკუმენტი ვრცელდება Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 3.0 ლიცენზიით. სმადა საამშენებლო Building ფილა Plaque ნაცრისფერი ქვა Local stone 198 103 25 წარწერა ოთხსტრიქონიანია. ფილის ცენტრში გამოყვანილია რელიეფით შესრულებული ბოლოებგაფართოვებული ჯვარი. ჯვრის განივი მკლავების ქვემოთ, ქვედა მკლავის ორივე მხარეს ამოკვეთილია წარწერა: „ჯ(უარ)ი ქ(რისტეს)ი“. ფილა სიგანეზე გაპობილია ორ ნაწილად და გაპობის ხაზი ასო „ქ“-ზე გადის. ჯვარს ზემოდან დაუყვება დაბალი რელიეფით შესრულებული ნალისებური მოყვანილობის თაღი, რომელიც ორივე ბოლოთი შეწყვილებულ, რელიეფურ ლილვებზე დგას ამოღარული ასომთავრული წარწერა 2-12 პატარა სმადა Smada church 1467 პატარა სმადის ეკლესია Smada church სოფელი პატარა სმადა მდებარეობს ადიგენის რაიონში. ამ სოფლის ეკლესიის არქიტრავის წარწერას ამ მხარის ძეგლებისათვის ტიპური თავგადასავალი აქვს. პ. უვაროვასა და ე. თაყაიშვილის მიერ წარწერის ადგილზე შესწავლის დროს (XIX ს-ის დასასრული-XX ს-ის დასაწყისი, 1905 წლამდე), ფილა ჩასმული ყოფილა ეკლესიის შესასვლელის თავზე. ვ. ბერიძეს (1948 წლის ზაფხული) პატარა სმადის ეკლესია პერანგშემოცლილი დახვედრია, ხოლო შუაზე გაპობილი არქიტრავის წარწერიანი ფილის ერთი ნახევარი თავლის კედელში ჩასმული უპოვია და ადგილობრივ ენთუზიასტთა დახმარებით გამოუთავისუფლებია. ფილის მეორე ნახევარი თავლის კედელში შიდა მხრიდან ყოფილა ჩასმული, ამიტომ მისი გამოთავისუფლება ვერ შეძლეს (ვ. ბერიძე, სამცხის ხუროთმოძღვრება, XIII-XVI საუკუნეები, თბ.1955, 176). 1980 წლის 15 ივლისს ხელნაწერთა ინსტიტუტის ეპიგრაფიკული ექსპედიციის წევრებმა ერთმანეთზე მიდგმული ფილის ორივე ნატეხი ნახეს პატარა სმადის მცხოვრების, ბიკენტი ქველაძის, სახლის წინ, გზის პირას, თხრილის ნაპირზე. იმ დროისათვის უკვე დაშლილი თავლის კედლიდან გამოღებული ფილები აქ გადმოუტანიათ, თუმცა ადგილობრივი მცხოვრებნი ირწმუნებოდნენ, რომ ფილა აქვე აღმოჩნდა სოფლის სტადიონისთვის ტერიტორიის მოსწორების დროს. 1985 წელს წარწერიანი ფილები ახალციხის მუზეუმში გადაიტანეს (N5157). სამცხე-ჯავახეთის მუზეუმი 5157 ტექსტის სრული კოდირება, მეტამონაცემების სრული კოდირება, ბმულებით დაკავშირება ავტორიტეტულ წყაროსთან პატარა სმადის ერისთავ შაბურისძისა და შიო მაწყვერელი მთავარეპისკოპოსის წარწერა

ვალერი სილოგავა, სამცხის ლაპიდარული ეპიგრაფიკა, 118-169

ვალერი სილოგავა, სამხრეთ საქართველოს წარწერების შესწავლა ხელნაწერთა ინსტიტუტის ეპიგრაფიკული ექსპედიციის მიერ, 264-289

ვალერი სილოგავა, სამცხე-ჯავახეთის ისტორიული მუზეუმის ქართული ეპიგრაფიკული ძეგლები, კატალოგი-გზამკვლევი, 21-22

ქრონიკონს რმიე ამა ეკლესიისა აღმშენებელს ერისთავსა შაბოჳრისძეს მაწყუერელ მთავარებისკობოზს შიოს და მშობელთა მისთა შეუნდვენ ღმერთმან

ქრონიკონი რმიე, ამ ეკლესიის ამშენებელს, ერისთავ შაბურისძეს, მაწყუერელ ეპისკოპოს შიოს და მათ მშობლებს შეუნდოს ღმერთმა.

პატარა სმადის ეკლესიის ყოფილ არქიტრავზე ამოკვეთილია ორი წარწერა: პირველი მოსახსენებელია - „ამა ეკლესიის აღმშენებელთა“ ერისთავის შაბურისძისა და მაწყვერელ მთავარეპისკოპოს შიოსი. ამ წარწერის ტექსტის ნაწილია თარიღის აღმნიშვნელი „ქრონიკონს რმიე“ (155+1312=1467 წელი), ამოკვეთილი ნახევარწრიულად განლაგებული წარწერის ტექსტის მარცხენა მხარეს, ოღონდ განივად, ჰორიზონტალურად. მეორე წარწერა, ასევე, ცალკე, დამოუკიდებელი ტექსტია და მასში აღნიშნულია, რომ „აღეშენა ესე წმიდაჲ ეკლესიაჲ იოვანე მაწყუერელ ებისკობოზისა ცალკუესისა ზეობასა“. მაშასადამე, ეკლესიის აღმშენებელნი ყოფილან, ერთი მხრივ, შიო მაწყვერელი და ერისთავი შაბურისძე, ხოლო მეორე მხრივ - იოვანე მაწყუერელი ცულკუესი. ვალერი სილოგავა გამოთქვამს ვარაუდს, რომ „ცულკუესი“ შეიძლება იყოს დაკავშირებული იოვანე მაწყვერელის საერო ცხოვრების პერიოდთან, როდესაც მას ამ სახელით უფრო იცნობდნენ. ასევე, ცოტა გაუგებარია მაშენებელთა ორი ჯგუფის დასახელება (მეორეში მხოლოდ ერთი პირია - იოვანე მაწყვერელი), რაც შეიძლება ეკლესიის მშენებლობის ორ პერიოდს ასახავდეს ორი სხვადასხვა მაწყვერელი მღვდელმთავრის დროს.