ბაგრატ მეფისა და მარიამ დედოფლის წარწერა ვალერი სილოგავა მარი ბროსე ექვთიმე თაყაიშვილი ნიკო ბერძენიშვილი ვ. ცისკარიშვილი ი. გვარამაძე ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი, ლინგვისტურ კვლევათა ინსტიტუტი Ilia State University, Institute of Linguistic Studies ECG145 დოკუმენტი ვრცელდება Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 3.0 ლიცენზიით კუმურდო მემორიალური ფასადი ქვა ტექსტი განლაგებულია ფასადის 6 ფილაზე 64 ასომთავრული წარწერა, კიდურწერტილოვანი, განივი სწორი ხაზი 13.5-14 კუმურდო კუმურდოს საკათედრო ტაძარი წარწერის ფოტოდოკუმენტაცია გაკეთდა 2017 წლის 30 ივნისს, ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეპიგრაფიკის სამაგისტრო კურსის დასკვნითი ექსპედიციის ფარგლებში

ვალერი სილოგავა, კუმურდო, 59-60, თბილისი 1994

M. Brosset, Rapports sur un voyage archeologique dans la Georgie et dans l'Armenie execute en 1847-1848 V. II 171St. Petersburg, 1850

ვ. ცისკარიშვილი, ჯავახეთის ეპიგრაფიკა, როგორც საისტორიო წყარო, 21, თბილისი, 1959

И.П. Ростомов, Аxалкалакский уъезд в арxеологическом отношении, 90, 1898

Е.С. Такайшвили, Христианские памятники, 41, Москва, 1909

ნ. ბერძენიშვილი, ჯავახეთის 1933 წლის ექსპედიციის დღიური, იხ. მისი "საქართველის ისტორიის საკითხები", ისტორიული გეოგრაფია, ტ. I, 134 თბილისი, 1964

ივანე ჯავახიშვილი, მასალები ქართველი ერის მატერიალური კულტურის ისტორიისათვის, ტ. I, 186 თბილისი, 1946

И.А Джавахов, Терминй искусств и главнейшие сведения о памиатниках искусства и материалной културы в древнегрузинской литературе, 27, Тифлись, 1914

✝ ადიდენ ღმერთმან ბაგრატ მეფე და დედა მათი მარიამ დედოფალი აღეშჱნა შტოჲ ესე მეფობასა მათსა მღვდელთმოძღურობასა ზოსიმე კუმურდოელისასა

წარწერა პელეოგრაფიული ნიშნებით XIს-ისაა. ტექსტის შემორჩენილ ნაწილში დასახელებული მარიამ დედოფალი შეიძლება იყოს მხოლოდ სენაქერიმ სომეხთა მეფის ასული, გიორგი I-ის (1014-1027) პირველი მეუღლე და ბაგრატ IV-ის (1027-1072) დედა მარიამი. წარწერა ე.თაყაიშილმა და როგორც ჩანს მასზე დაყრდნობით ვ.ცისკარიშვილმა, რელიეფური ასოებით შესრულებულად მიიჩნიეს, მაშინ, როდესაც ის ქვის ფილებზეა ამოკვეთილი. წარწერას ამჟამად დასაწყისი აკლია, შეიძლება იგი ბოლოშიც ნაკლული იყოს, რადგან ტექსტის უკანასკნელი ასო ამოკვეთილია თავდაპირველი ფილების კიდეზე, ხოლო მის შემდეგ ჩასმული ფილები ახალია, ტაძრის თანამედროვე რესტავრაციის დროინდელი.