<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>

<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:space="preserve">
    <teiHeader>
        <fileDesc>
            <titleStmt>
                <title xml:lang="ka">ბერდიკის სომხური წარწერა</title>
                <editor xml:lang="ka">შანშე დარჩიაშვილი</editor>
                <editor xml:lang="ka">როსტომ ბეგ ერზნკეანცი</editor>
                <editor xml:lang="ka">კ.კოსტანიანცი</editor>
                <editor xml:lang="ka">ვარდაპეტ სარგის ჯალალიანცი</editor>
            </titleStmt>
            <publicationStmt>
                <authority xml:lang="ka">ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი, ლინგვისტურ კვლევათა ინსტიტუტი</authority>
                <authority xml:lang="en">Ilia State University, Institute of Linguistic Studies</authority>
                 <idno type="filename">ECG172</idno>
                <availability>
                    <licence target="http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/3.0/">
                       დოკუმენტი ვრცელდება Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 3.0 ლიცენზიით.
                    </licence>
                </availability>
            </publicationStmt>
            <sourceDesc>
                <msDesc>
                    <msIdentifier>
                        <collection>
                            ბერდიკი
                        </collection>
                    </msIdentifier>
                    <physDesc>
                        <objectDesc>
                            <supportDesc>
                                <support>
                                   <material xml:lang="ka" ref="https://www.eagle-network.eu/voc/material/lod/2">ქვა</material>
                                    <material xml:lang="en" ref="https://www.eagle-network.eu/voc/material/lod/2">Local stone</material>
                                   <objectType xml:lang="ka" ref="https://www.eagle-network.eu/voc/objtyp/lod/111">ქვაჯვარი</objectType>
                                    <objectType xml:lang="en" ref="https://www.eagle-network.eu/voc/objtyp/lod/111">Stone cross</objectType>
                                </support>
                            </supportDesc>
                                <layoutDesc>
                                    <layout>
                                    <dimensions unit="cm">
                                        <width/>
                                        <height/>
                                        <depth/>
                                    </dimensions>
                                    </layout>
                                </layoutDesc>
                        </objectDesc>
                        <handDesc>
                            <handNote>
                             <height></height>
                            </handNote>
                        </handDesc>
                    </physDesc>
                    <history>
                            <origin>
                                <origPlace ref="https://en.wikipedia.org/wiki/Berdik">
                                    <seg xml:lang="ka">ბერდიკი</seg>
                                    <seg xml:lang="en">Berdik</seg>
                                </origPlace>
                                <origDate>1212</origDate>
                              </origin>
                            <provenance type="found">
                                <placeName type ="ancientFindspot">
                                    <seg xml:lang="ka">ბერდიკი</seg>
                                    <seg xml:lang="en">Berdik</seg>
                                </placeName>
                                <rs type="circumstances"/>
                                <rs type="context"/>
                                <rs type="monuList"/>
                            </provenance>
                            <provenance>
                            <placeName type="modernSpot">
                                    <seg xml:lang="ka">ბერდიკი</seg>
                                    <seg xml:lang="en">Berdik</seg>
                            </placeName>
                            <idno></idno>
                        </provenance>
                    </history>
                </msDesc>
            </sourceDesc>
        </fileDesc><encodingDesc>
    <listPrefixDef>
        <prefixDef matchPattern="(.+)" replacementPattern="../authority/bibliography.xml#$1" ident="bib"/>
    </listPrefixDef>
</encodingDesc>
    </teiHeader>
    <text>
        <body>

            <div type="bibliography">

                <p><bibl n="1"><ptr target="#b1"/> აღწერილობა ჰაღბატის და სანაჰინის მონასტრებისა, არქიმანდრიტი იოანე ღრიმეცი, 1863 <citedRange>00</citedRange></bibl></p>
                <p><bibl n="2"><ptr target="#b2"/> არქეოლოგიური აღწერა ჰაღბატის საქვეყნოდ ცნობილი სურბ ნშანის სავანისა, როსტომ ბეგ ერზნკეანცი, ვაღარშაპატი, 1886 <citedRange>00</citedRange></bibl></p>
                <p><bibl n="3"><ptr target="#b3"/> მოგზაურობა დიდ სომხეთში, ვარდაპეტ სარგის ჯალალიანცის გამოკვლევით, 1841<citedRange>00</citedRange></bibl></p>
                <p><bibl n="4"><ptr target="#b4"/> ქვათა მატიანე, სომხური წარწერების აღწერილობის კრებული, შეადგინა კ. კოსტანიანცმა, პეტერბურგი, 1913<citedRange>00</citedRange></bibl></p>
                <p><bibl n="5"><ptr target="#b5"/> ბორჩალოს პროვინცია, ე. ლალაიანი, 1901 <citedRange>00</citedRange></bibl></p>
                <p><bibl n="6"><ptr target="#b6"/> ძიებანი ქართულ-სომხური ურთიერთობების ისტორიიდან, შანშე დარჩიაშვილი, 2010<citedRange>154-155</citedRange></bibl></p>

        </div>

            <!--
                1։ և ԱՄԻՐՍՊԱՍԱԼ
                2։ ԱՐՈՒԹ~Ն ԶԱՔԱՐԻ
                3։ և ԻՒԱՆԷԻ ԵՍ ԳՐԻ
                4։ ԳՈՐ ՈՐԴԻ ՅԻՍԷԻ Թ
                5։ ՈՂԻ ԶՁԵՌՆԱՒՈՐԱ
                6։ ՀԱԿՍ ԲԵՐԴԿԱ Վ
                7։ ԱՍՆ ՇԱՀՆՇԱՀԻ ԱՐև
                8։ ՇԱՏՈՒԹ~Ն և ԻՆՁ
                9։ ՄԵՂԱՑ ԹՈՂՈՒԹԵ~Ն
                10։ ՎԱՅԼԱՄՒՈՒՅՈՒԴ:

                1։ և ամիրսպասալლბ
                2։արութ(եա)ն Զաքարի
                3։ և Իւանէի՝ ես՝ Գրիლბ
                4։ գոր՝ որդի Յիսէի՝ թლბ
                5։ողի զձեռնաւորաლბ
                6։հակս Բերդկա վლბ
                7։ասն Շահնշահի արևლბ
                8։շատութ(եա)ն և ինձ
                9։ մեղաց թողութե(ա)ն
                10։ՎԱՅԼԱՄՒՈՒՅՈՒԴ:
            -->
            <div type="edition" xml:lang="hy" xml:space="preserve">
                    <ab>
                      <lb n="1"/>և <roleName nymRef="ამირსპასალარი (ամիրսպասալար)"><w lemma="ամիրսպասալարութիւն"><expan><abbr>ամիրսպասալ
                      <lb n="2" break="no"/>արութ</abbr><ex>եա</ex><abbr>ն</abbr></expan></w></roleName> <persName type="local" key="ზაქარია II მხარგრძელი" ref="http://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/მხარგრძელი_ზაქარია_(II)">Զաքարի</persName>
                      <lb n="3"/>և <persName type="local" key="ივანე მხარგრძელი" ref="http://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/ივანე_მხარგრძელი">Իւանէի</persName> <w lemma="ես, მე">ես</w> <persName type="local" key="გრიგორი ჰისეს ძე (Գրիգոր)">Գրի
                      <lb n="4" break="no"/>գոր</persName> <w lemma="որդի, ძე">որդի</w> <persName type="local" key="ჰისე (Յիսէի)">Յիսէի</persName> <w lemma="թողում, დატოვება, მიტევება">թ
                      <lb n="5" break="no"/>ողի</w> <w lemma="ձեռնաւորահակ, ხარკი, რომელიც გროვდება მეხარკე მოხელეების ხელით, საქართველოში მათ „ხელოსნებს“ უწოდებენ ">զձեռնաւորա
                      <lb n="6" break="no"/>հակս</w> <placeName nymRef="ბერდიკი (Բերդիկ)"><w lemma="Բերդիկ, ბერდიკი">Բերդկա</w></placeName> <w lemma="վասն, -თვის">վ
                      <lb n="7" break="no"/>ասն</w> Շահնշահի <w lemma="արեւշատութիւն, მზეგრძელობა"><expan><abbr>արև
                      <lb n="8" break="no"/>շատութ</abbr><ex>եա</ex><abbr>ն</abbr></expan></w> <w lemma="և, და (კავშირი)">և</w> <w lemma="ես, მე">ինձ</w>
                      <lb n="9"/><w lemma="մեղք, ცოდვა">մեղաց</w> <w lemma="թողութիւն, მიტევება">թողութե(ա)ն</w>
                      <lb n="10"/><unclear>ՎԱՅԼԱՄՒՈՒՅՈՒԴ</unclear>
                    </ab>
            </div>
            <div type="translation">
                <p xml:lang="ka">
                    შ. დარჩიაშვილის თარგმანი (154-155):
                    ზაქარიას და ივანეს ამირსპასალარობაში მე, ჰისეს ძე გრიგორმა მივუტევე
                    საციხისთავო შაჰანშაჰის მზეგრძელობისა და ჩემს ცოდვათა მიტევებისათვის...
                    და ამირსპასალარობას ზაქარიასი და ივანესი მე, გრიგორმა,
                    ძემ ჰისესი, ვაპატიე „სახელოსნე“ (გადასახადები//ხარკი, რომელსაც ხელოსნები კრეფენ)
                    ბერდიკს შანშეს //შაჰინშაჰის მზეგრძელობისათვის და ჩემთვის ცოდვათა მიტევებისათვის ....(გაუშიფრავია)
                    [კ. ღაფადარიანი აქ ვარაუდობს „ Ի վայելումն հաւատացելոց//საამებლად მორწმუნეთა“ - ტიპის ფრაზას] ნ. ჩანტლაძის ტარგმანი
                </p>
            </div>

            <div type="apparatus" xml:space="preserve"/>
         

            <div type="commentary">
            <p xml:lang="ka">შესრულებულია ჰაღბატიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 5 კილომეტრში მდებარე ბერდიკში აღმართული ქვაჯვრის წინა
                და უკანა მხარეს. კ. ღაფადარიანი ვარაუდობს, რომ ქვაჯვარს თავზე უნდა ჰქონოდა კიდევ ერთი ქვა, ზედ ამოკვეთილი
                ორსტრიქონიანი წარწერით, სადაც მოხსენიენული იქნებოდნენ თანადროული მეფეები - ან თამარი, ან გიორგი. წარწერა ათსტრიქონიანია,
                თარიღი , დიდი სომხური წელთაღრიცხხვით, ამოკვეთილია წინა მხარეს,  - 661(+551/552= 1212), ტექსტი კი ამოკვეთილია უკანა მხარეს.
                კ.ღაფადარიანის ვარაუდით, ქვაჯვრიდან ჩემოვარდნილია ქვა, რომელზეც იქნებოდა ასეთი ტექსტი „მეფობაში ქართველთა დიდი თამარის ....
                ან   დროში მეფისა ქართველთა გიორგის..“
                კ.ღაფადარიანის წაკითხვა (# 174139, 252)
           კ.ღაფადარიანი:
                    მეხუთე სტრიქონში ღრიმეცი და ერზნკიანცი ნაცვლად  ձեռնաւորահակս//“სახელოსნე“ (სახელმწიფო გადასახადი)  -ისა კითხულობენ   ձիւնաւորահակս//ცხენზე გადასახადი?
                </p>
            </div>

        </body>
    </text>
</TEI>
