ჰნევანქის (ძელი ჭეშმარიტი) თეოდორე მამათმთავრის წარწერა ლეონ მელიქსეთ-ბეგი ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი, ლინგვისტურ კვლევათა ინსტიტუტი Ilia State University, Institute of Linguistic Studies ECG336 დოკუმენტი ვრცელდება Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 3.0 ლიცენზიით. ჰნევანქი საამშენებლო ფასადი ქვა წარწერა ხუთსტრიქონიანია იგი შესრულებულია მონასტრის მთავარი ეკლესიის სამხრეთი კარიბჭის სამხრეთი კარის ზემოთ, რვაწვერა ჯვრის რელიეფური გამოსახულების ქვედა ნაწილში, კედლის თითქმის მთელ სიგანეზე ამოღარული ასომთავრული წარწერა ჰნევანქი (ძელი ჭეშმარიტი), სომხეთი XII-XIII ჰნევანქი (ძელი ჭეშმარიტი), სომხეთი ტექსტის სრული კოდირება, მეტამონაცემების სრული კოდირება, ბმულებით დაკავშირება ავტორიტეტულ წყაროსთან ჰნევანქის თეოდორე მამათმთავრის წარწერა

ლეონ მელიქსეთ-ბეგი, ლორე-ტაშირის ქართული ეპიგრაფიკა, 309-327

პარუირ მურადიანი, სომხეთის ქართული წარწერები, წყაროთმცოდნეობითი გამოკვლევა (სომხურ ენაზე), 142, 294, ტაბ. XI

შოთა მესხია, საშინაო პოლიტიკური ვითარება და სამოხელეო წყობა XII საუკუნის საქართველოში, 250

შეწევნითა მამისაჲთა ძისაჲთა სულისა წმიდისაჲთა მეოხებითა წმიდისა ღმრთისმშობელისათა და მარადის ქალწულ მარიამისაჲთა მეოხებითა წმიდათა წინაწარმეტყუელთა მოციქულთა მღუდელთმთავართა აღვაშენე კარის ბჭე ესე პირველად დღეგრძელობისათჳს და მანდატ რთუხუცესისათჳს მხარგრძელთათჳს სალოცველად თეოდორე მამათ მთავარი მომიხსენეთ და ლოცუა ყავთ

მამის, ძის და სული წმიდის შეწევნით, წმიდა ღმრთისმშობლის და მარადისქალწულ მარიამის, წმიდათა წინაწარმეტყუელთა, მოციქულთა, მღუდელმთავართა მეოხებით, ავაშენე ეს კარიბჭე პირველად დღეგრძელობისათვის და სალოცველად მანდატურთუხუცეს მხარგრძელთათჳს, თეოდორე მამათმთავარი მომიხსენეთ და ლოცვა ყავთ.

ჰნევანქის (ძელი ჭეშმარიტი) ნამონასტრალი მდებარეობს ძორაგეტის ხეობაში, მდინარის მარჯვნივ, რკინიგზის სადგურ თუმანიანიდან სტეფანავანისკენ მიმავალი გზის პირას, ახლანდელი ძორაჰესის საგუბარს ზემოთ. სამონასტრო კომპლექსი რამდენიმე ნაგებობას შეიცავს, რომელთა შორის უძველესია ცენტრალურგუმბათიანი ჯვარის რიგის ტრიქონკი, IX საუკუნის შემდეგ არაერთგზის განახლებული. მიშენებული აქვს კარიბჭე სამხრეთის მხრიდან. ჰნევანქის მონასტერი ნანახი აქვს ვახუშტი ბატონიშვილს, რომელიც მის შესახებ წერს: „კვალად დასავლით ამისა (ქობერისა, ლ. მ.-ბ.) არს მონასტერი ძელი ჭეშმარიტისა - მშვენიერი, ამ ბერდუჯის მდინარესა ზედა, უპყრავსთ სომეხთავე. აქა არს მაღალს კლდესა შინა ქვაბნი მრავალნი, და მას ქვაბსა შინა მდებარეობენ შიგნნი მრავალნი ძველნი, არამედ კაცთა აუსვლელობით უხმარ არიან. დასავლით ამისსა არს ციხე ლორისა და ქალაქი მცირე“ (ვახუშტი, აღწერა სამეფოსა საქართველოსა, 35). წარწერა 1964 წელს შეისწავლა და გამოსცა ლეონ მელიქსეთ-ბეგმა. მას მიაჩნია, რომ ეს ძეგლი თავდაპირველად სომეხ ანტიქალკედონიანთა კერა იყო, შემდეგ კი, XII საუკუნიდან, ქალკედონიანთა ხელში გადასულა, რისი დასტურიცაა XII-XIII საუკუნეების ქართული ასომთავრული წარწერები მის გარე კედლებზე. მისი აზრით, წარწერაში მოხსენიებული მანდატურთუხუცესი მხარგრძელთაგანი შეიძლება იყოს ივანე მანდატურთუხუცესი, ხოლო თეოდორე მამათმთავარი - ან ადგილობრივი სავანის მამასახლისი, ანდა ქართველთა კათალიკოსი თეოდორე, რომელიც მამამთავრობდა 1186-1206 წლებში (თეოდორე II).