<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>

<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:space="preserve">
    <teiHeader>
        <fileDesc>
            <titleStmt>
                <title xml:lang="ka">ქობაირის მონასტრის ეპიტაფია შანშეს მწიგნობართუხუცესის მათესი და მისი მეუღლის თენისა</title>
                <editor xml:lang="ka">თემო ჯოჯუა</editor>
                <editor xml:lang="ka">გიორგი გაგოშიძე</editor>
            </titleStmt>
            <publicationStmt>
                <authority xml:lang="ka">ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი, ლინგვისტურ კვლევათა ინსტიტუტი</authority>
                <authority xml:lang="en">Ilia State University, Institute of Linguistic Studies</authority>
                 <idno type="filename">ECG338</idno>
                <availability>
                    <licence target="http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/3.0/">
                       დოკუმენტი ვრცელდება Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 3.0 ლიცენზიით.
                    </licence>
                </availability>
            </publicationStmt>
            <sourceDesc>
                <msDesc>
                    <msIdentifier>
                        <collection>ქობაირი</collection>
                    </msIdentifier>

                    <msContents>
                        <summary>
                            <seg xml:lang="ka">ეპიტაფია</seg>
                            <seg xml:lang="en"/>
                        </summary>
                    </msContents>
                    <physDesc>
                        <objectDesc>
                            <supportDesc>
                                <support>
                                    <objectType xml:lang="ka" ref="https://www.eagle-network.eu/voc/objtyp/lod/91.html">ეპიტაფია</objectType>
                                    <material xml:lang="ka" ref="http://www.eagle-network.eu/voc/material/lod/2">ქვა</material>
                                      <dimensions unit="cm">
                                        <width>78</width>
                                        <height>132</height>
                                        <depth></depth>
                                      </dimensions>
                                </support>
                            </supportDesc>
                                <layoutDesc>
                                    <layout writtenLines="3"><seg xml:lang="ka">წარწერა სამსტრიქონიანია. იგი ამოკვეთილია მოვარდისფრო-რუხი
                            ფერის საფლავის ქვაზე, რომელიც ქობაირის მონასტრის მთავარი ეკლესიის სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარე
                               ორნაწილიანი მცირე სამლოცველოს აღმოსავლეთი ნაწილის იატაკშია ჩადგმული; საფლავის
                            ქვას ზედა და ქვედა მარჯვენა კიდეები მომრგვალებული, ხოლო დანარჩენი ორი კიდე დაკუთხული აქვს.</seg>
                                      <dimensions unit="cm">
                                         <width>24,5</width>
                                         <height>51</height>
                                      </dimensions>
                                    </layout>
                                </layoutDesc>
                        </objectDesc>
                        <handDesc>
                            <handNote script="asomtavruli" style="inscribed">
                                <seg xml:lang="ka"><rs type="execution">ამოღარული</rs> <rs type="script">ასომთავრული</rs> წარწერა, ლამაზი ხელით შესრულებული</seg>
                               <height unit="cm" precision="high">2-7</height>
                            </handNote>
                        </handDesc>
                    </physDesc>
                    <history>
                            <origin>
                                <origPlace>
                                    <seg xml:lang="ka">ქობაირის მონასტერი, სომხეთი</seg>
                                    <seg xml:lang="en">Kobairi Monastery, Armenia</seg>
                                </origPlace>
                                <origDate notBefore-custom="1300" notAfter-custom="1500" precision="medium"
                                    evidence="lettering" datingMethod="#julian">XIII-XIV</origDate>
                            </origin>
                            <provenance type="found" when="2011">
                                <placeName type ="ancientFindspot"></placeName>
                                <!-- "41.005061, 44.635086"-->
                                <rs type="circumstances">2011 წელს ქეთი ასათიანისა და გიორგი კალანდიას ორგანიზებით განხორციელებული ორი სამეცნიერო ექსპედიციის შედეგად
                                ქობერის მონასტერში გამოვლინდა მანამდე უცნობი 9 ახალი ქართული ეპიტაფია</rs>
                                <rs type="context"/>
                                <rs type="monuList"/></provenance>
                            <provenance type="observed">
                                <placeName type="modernSpot">
                                    <seg xml:lang="ka">ქობაირის მონასტერი, სომხეთი</seg>
                                    <seg xml:lang="en">Kobairi Monastery, Armenia</seg>
                                </placeName>
                                <idno type="invNo"/></provenance>
                    </history>
                </msDesc>
            </sourceDesc>
        </fileDesc><encodingDesc>
    <listPrefixDef>
        <prefixDef matchPattern="(.+)" replacementPattern="../authority/bibliography.xml#$1" ident="bib"/>
    </listPrefixDef>
</encodingDesc>
     <revisionDesc><change when="2019-12-17" who="Eka Kvirkvelia">ტექსტის სრული კოდირება, მეტამონაცემების სრული კოდირება,
            ბმულებით დაკავშირება ავტორიტეტულ წყაროსთან</change></revisionDesc>
    </teiHeader>
     <facsimile>
        <surface>
            <graphic url="ecg338.jpg">
                <desc xml:lang="ka">ქობაირის მონასტრის ეპიტაფია შანშეს მწიგნობართუხუცესის მათესი და მისი მეუღლის თენისა</desc>
                <desc xml:lang="en"></desc>
            </graphic>
            <graphic url="ecg338a.jpg">
                <desc xml:lang="ka">ქობაირის მონასტრის ეპიტაფია შანშეს მწიგნობართუხუცესის მათესი და მისი მეუღლის თენისა</desc>
                <desc xml:lang="en"></desc>
            </graphic>
        </surface>
    </facsimile>
    <text>
        <body>
            <div type="bibliography">

         <p><bibl n="1"><ptr target="#b164"/> თემო ჯოჯუა, გიორგი გაგოშიძე, ქობაირის, ჰნევანქისა და ახტალის მონასტრების ქართული ლაპიდარული წარწერები, <citedRange> 279-280</citedRange></bibl></p>
         <p><bibl n="2"><ptr target="#b165"/> ქეთი ასათიანი, გიორგი კალანდია, ქობერის მონასტრის ქართული წარწერები, <citedRange> 10-14</citedRange></bibl></p>

           </div>

              <div type="edition" xml:lang="ka" ana="mtavruli" xml:space="preserve">

                        <!-- ესე სფლვი შნშეს მწიგნ
                            ბთოხცესისა: მათესი და მ
                            ისისა: მეუღლისა: თენისი: შნ ღნ  -->


                <ab>
                   <lb n="1"/> <w lemma="ესე">ესე</w>
                               <w lemma="საფლავ"><expan><abbr>ს</abbr><ex>ა</ex><abbr>ფლ</abbr><ex>ა</ex><abbr>ვი</abbr></expan></w>
                               <persName type="local" key="შანშე II მხარგრძელი" ref="http://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/მხარგრძელი_შანშე_(II)"><name nymRef="შანშე"><expan><abbr>შ</abbr><ex>ა</ex><abbr>ნშეს</abbr></expan></name> </persName>
                                <persName type="local" key="მათე მწიგნობართუხუცესი [შანშე II მხარგრძელისა]"><roleName nymRef="მწიგნობართუხუცეს"><expan><abbr>მწ</abbr><ex>ი</ex><abbr>გნ</abbr><ex>ო</ex>
                    <lb n="2" break="no"/><abbr>ბ</abbr><ex>არ</ex><abbr>თო</abbr><ex>ჳ</ex><abbr>ხ</abbr><ex>უ</ex><abbr>ცესისა</abbr></expan></roleName>
                                <name nymRef="მათე მწიგნობართუხუცესი">მათესი</name> </persName>
                                და
                                <w lemma="მისი">მ
                    <lb n="3" break="no"/>ისისა</w>
                                <w lemma="მეუღლე">მეუღლისა</w>
                                <persName type="local" key="თენი [მეუღლე მათე მწიგნობართუხუცესისა]"><name nymRef="თენი">თენისი</name> </persName>
                                <w lemma="შენდობა"><expan><abbr>შ</abbr><ex>ეუნდვე</ex><abbr>ნ</abbr></expan></w>
                                <w lemma="ღმერთ"><expan><abbr>ღ</abbr><ex>მერთმა</ex><abbr>ნ</abbr></expan></w>
                   </ab>
               </div>


         <div type="translation">
             <p xml:lang="ka">ეს არის შანშეს მწიგნობართუხუცესის, მათეს, და მისი მეუღლის, თენის, საფლავი, ღმერთმა შეუნდოთ.</p>
         </div>

            <div type="commentary">
                <p xml:lang="ka">წარწერაში ქარაგმის ნიშნები არ არის გამოყენებული. განკვეთილობის ნიშნები: პატარა რგოლი ან ორწერტილი თითქმის
                ყოველი სიტყვის შემდეგ; ტექსტში ბგერა უ, ერთ შემთხვევაში, Ⴣ-ს (ჳ) საშუალებით არის
                გადმოცემული; წარწერაში გვხვდება ლიგატურისა და შეწიაღების შემთხვევები.
                წარწერა დაზიანებული არ არის და თავიდან ბოლომდე გარკვევით იკითხება. თემო ჯოჯუასა და გიორგი გაგოშიძის მიხედვით, „შანშას“, ანუ ათაბაგ-ამირსპასალარის შანშე II მხარგრძელის
ერთ-ერთი უმაღლესი მოხელის - მწიგნობართუხუცეს მათესა და მისი თანამეცხედრის თენის ეპიტაფიასთან დაკავშირებით იმთავითვე
დაისმის ერთი მნიშვნელოვანი კითხვა: რატომ არიან მათე და მისი ცოლი დაკრძალული ცალკე მდგომ
სამლოცველოში და არა ქობაირის მონასტრის მთავარი ეკლესიის კარიბჭესა თუ კარიბჭის წინ, ეზოში,
სადაც მხარგრძელთა საგვარეულოს ე. წ. შანშეს ფეოდალური სახლის სხვა მაღალი მოხელეები და
დიდგვაროვანი ვასალები - მსახურთუხუცესი ოგ~ლა ბუბა, მეღვინეთუხუცეს ივანეს მეუღლე
გურჯიხათუნი, დავით ლოკელი, შალვა ეგეგომელი და სხვები არიან დაკრძალულნი?
ხომ არ მიუთითებს ეს ფაქტი იმაზე, რომ მწიგნობართუხუცესი მათე და მისი მეუღლე,
ქობაირის მონასტერში დაკრძალულ სხვა მოხელეებსა თუ დიდგვაროვნებთან შედარებით, უფრო მაღალ იერარქიულ
საფეხურზე იდგნენ და სხვებზე უფრო აღმატებული პატივით სარგებლობდნენ? თუკი დადგენილ ფაქტად
მივიჩნევთ იმ გარემოებას, რომ მწიგნობართუხუცეს მათესა და მისი თანამეცხედრის საფლავის ქვა
იმთავითვე ცალკე მდგომ სამლოცველოში იყო ჩადგმული, მაშინ თითქოს
მათე ქობაირის მონასტერში დაკრძალულ, „შანშეს სახლის“ სხვა მაღალ მოხელეებსა თუ დიდგვაროვან
ვასალებზე უფრო აღმატებული პატივით სარგებლობდა. მაგრამ იყო კი ეს საფლავის ქვა იმთავითვე
ცალკე მდგომ სამლოცველოში განთავსებული? საქმე ის არის, რომ აღნიშნული სამლოცველო ბოლო
ხანებში ჩატარებული სარესტავრაციო სამუშაოების შედეგად თითქმის თავიდან არის აგებული. შესაბამისად,
ჩნდება საფუძვლიანი ეჭვი, რომ მწიგნობართუხუცეს მათესა და მისი თანამეცხედრის საფლავის
ქვა თავდაპირველად ცალკე მდგომ სამლოცველოში არ იყო განთავსებული. ის აქ მხოლოდ მოგვიანებით,
ხსენებული სარესტავრაციო სამუშაოების დროს მიიტანეს და ახლადაღდგენილი სამლოცველოს გასამშვენებლად
მისი აღმოსავლეთი ნაწილის იატაკში ჩადგეს. აღნიშნულ ეჭვს კიდევ უფრო აძლიერებს ის
გარემოება, რომ მწიგნობართუხუცეს მათეს ვაჟის ასაფის საფლავის ქვა ქობაირის მონასტრის მთავარი
ეკლესიის ჩრდილოეთი ეგვტერის წინ, ეზოშია ჩადგმული და ადგილნაცვალს ნამდვილად არ ჰგავს.
ამ ბოლო ფაქტის გათვალისწინებით, ლოგიკურად დაისმის კითხვა: თუ ცალკე მდგომი სამლოცველო ნამდვილად
მწიგნობართუხუცეს მათეს ოჯახის საგვარეულო საძვალე იყო, მაშინ იმავე სამლოცველოში რატომ
არ არის დაკრძალული ასაფი, რომელიც მათეს ვაჟი იყო და, შესაბამისად, საგვარეულო საძვალეში,
მშობლების გვერდით უნდა ყოფილიყო დაკრძალული? ამ და ზემოთ დასმულ სხვა კითხვებზე
რაიმე დამაჯერებელი პასუხის გაცემა შესაბამისი მასალის არქონის გამო გამომცემლებს კვლევის ამ ეტაპზე არ
შეუძლიათ და ამიტომ მათ ღიად ტოვებენ.</p>
            </div>
         </body>
    </text>
</TEI>
