წითელი ეკლესია, სავედრებელი წარწერა ეკლესიის ქტიტორის მახარებლისა თამაზ გოგოლაძე დევი ბერძენიშვილი სერგი მაკალათია ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი, ლინგვისტურ კვლევათა ინსტიტუტი Ilia State University, Institute of Linguistic Studies ECG493 დოკუმენტი ვრცელდება Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 3.0 ლიცენზიით. თორის წარწერების კორპუსი ქვა კედელი 62,5 60 22 56 წარწერა ასომთავრული ანბანით არის შესრულებული. წარწერას განკვეთილობის ნიშნები არ ახლავს და ქარაგმის ნიშნად გამოყენებულია სწორი განივი ხაზი. 1,9-2,9 2,5-6,2 გუჯარეთის ხეობა, წითელი ეკლესია X-XI გუჯარეთის ხეობა, წითელი ეკლესია წარწერის სრული კოდირება, გარე ანოტირება, პირთა სახელების, ლემების მითითება, ბიბლიოგრაფია. სავედრებელი წარწერა ეკლესიის ქტიტორის მახარებლისა

თამაზ გოგოლაძე, თორის ხეობის ეპიგრაფიკული კორპუსი,32-34 2019

სერგი მაკალათია, ბორჯომის ხეობა (ისტორიულ-ეთნოგრაფიული ნარკვევი),121957

სარგის კაკაბაძე, რუსთაველი და მისი ვეფხისტყაოსანი,66 1966

გიორგი ზედგინიძე, თორელ-ჯავახთა და ჯაყელ-მესხთა სამამულო მფლობელობის შესახებ ბორჯომის ხეობაში, კრებულში: კრებული მიძღვნილი აკადემიკოს ივანე ჯავახიშვილის დაბადების 100 წლისთავისადმი,181 1977

დევი ბერძენიშვილი, ნარკვევები საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიიდან (ზემო ქართლი – თორი, ჯავახეთი),45 1985

დევი ბერძენიშვილი, არქიტექტურულ-ისტორიული გზამკვლევი "გუჯარეთი",9 1987

ქრისტე შეიწყალე მახარებელი ამის წმიდისა ეკლესიისა მაშენებელი

თ. გოგოლაძე: წარწერიანი ქვა კლიმატური პირობების გამო გადაცვეთილია და წარწერის გრაფემათა ნაწილი ცუდად განირჩევა. მიუხედავად ამისა, წარწერის ტექსტი თავიდან ბოლომდეგარკვევით იკითხება.

წარწერის დათარიღების საფუძველი: სერგი მაკალათია წარწერის ტექსტში კითხულობს რა სიტყვა მხარგრძელს, ასევე ითვალისწინებს ქართულ წერილობით ძეგლებში ამ ფეოდალური საგვარეულოს მოხსენიებას XII-XIII საუკუნეებში, წინამდებარე წარწერასაც XII-XIII საუკუნეებით ათარიღებს. დევიბერძენიშვილმა თავდაპირველად ეკლესია XI-XII საუკუნეების ხუროთმოძღვრულ ძეგლად მიიჩნია და ამავე ქრონოლოგიით განსაზღვრა ტაძრის წარწერაც. თუმცა, ოდნავ მოგვიანებით,მეცნიერი წარწერის ქრონოლოგიას პალეოგრაფიული მონაცემების მიხედვით, X-XI საუკუნეებით განსაზღვრავს. წინამდებარე კორპუსში ვიზიარებთ დევი ბერძენიშვილის მიერ წარწერის ბოლოს შემოთავაზებულ თარიღს – X-XI საუკუნეებს და, შესაბამისად, წარწერას X-XI საუკუნეებით ვათარიღებთ.