პატარა სმადის ივანე მაწყვერელ ეპისკოპოსის წარწერა ეკვტერის აშენებისა

№ ECG095 📅 XV ს-ის 70-იანი წლები 🌐 ka
XML

საამშენებლო · Building

ძირითადი ინფორმაცია · Basic Information

ID
ECG095
ენა · Language
ka
რედაქტორი · Editor
ვალერი სილოგავა · Valeri Silogava
დათარიღება · Dating
XV ს-ის 70-იანი წლები

ფიზიკური აღწერა · Physical Description

მასალა · Material
ქვა · Local stone
ობიექტი · Object Type
ფილა · Plaque
ზომები · Dimensions
103 × 198 × 25 cm
განლაგება · Layout
წარწერა ოთხსტრიქონიანია. ფილის ცენტრში გამოყვანილია რელიეფით შესრულებული ბოლოებგაფართოვებული ჯვარი. ჯვრის განივი მკლავების ქვემოთ, ქვედა მკლავის ორივე მხარეს ამოკვეთილია წარწერა: „ჯ(უარ)ი ქ(რისტეს)ი“. ფილა სიგანეზე გაპობილია ორ ნაწილად და გაპობის ხაზი ასო „ქ“-ზე გადის. ჯვარს ზემოდან დაუყვება დაბალი რელიეფით შესრულებული ნალისებური მოყვანილობის თაღი, რომელიც ორივე ბოლოთი შეწყვილებულ, რელიეფურ
დამწერლობა · Script
ამოღარული ასომთავრული წარწერა

ადგილმდებარეობა · Location

აღმოჩენილია· Found
პატარა სმადის ეკლესია · Smada church
დაცულია · Current
სამცხე-ჯავახეთის მუზეუმი
გარემოებანი · Circumstances
სოფელი პატარა სმადა მდებარეობს ადიგენის რაიონში. ამ სოფლის ეკლესიის არქიტრავის წარწერას ამ მხარის ძეგლებისათვის ტიპური თავგადასავალი აქვს. პ. უვაროვასა და ე. თაყაიშვილის მიერ წარწერის ადგილზე შესწავლის დროს (XIX ს-ის დასასრული-XX ს-ის დასაწყისი, 1905 წლამდე), ფილა ჩასმული ყოფილა ეკლესიის შესასვლელის თავზე. ვ. ბერიძეს (1948 წლის ზაფხული) პატარა სმადის ეკლესია პერანგშემოცლილი დახვედრია, ხოლო შუაზე გაპობილი არქიტრავის წარწერიანი ფილის ერთი ნახევარი თავლის კედელში ჩასმული უპოვია და ადგილობრივ ენთუზიასტთა დახმარებით გამოუთავისუფლებია. ფილის მეორე ნახევარი თავლის კედელში შიდა მხრიდან ყოფილა ჩასმული, ამიტომ მისი გამოთავისუფლება ვერ შეძლეს (ვ. ბერიძე, სამცხის ხუროთმოძღვრება, XIII-XVI საუკუნეები, თბ.1955, 176). 1980 წლის 15 ივლისს ხელნაწერთა ინსტიტუტის ეპიგრაფიკული ექსპედიციის წევრებმა ერთმანეთზე მიდგმული ფილის ორივე ნატეხი ნახეს პატარა სმადის მცხოვრების, ბიკენტი ქველაძის, სახლის წინ, გზის პირას, თხრილის ნაპირზე. იმ დროისათვის უკვე დაშლილი თავლის კედლიდან გამოღებული ფილები აქ გადმოუტანიათ, თუმცა ადგილობრივი მცხოვრებნი ირწმუნებოდნენ, რომ ფილა აქვე აღმოჩნდა სოფლის სტადიონისთვის ტერიტორიის მოსწორების დროს. 1985 წელს წარწერიანი ფილები ახალციხის მუზეუმში გადაიტანეს (N5157).

ბიბლიოგრაფია · Bibliography

1. ვალერი სილოგავა "სამცხის ლაპიდარული ეპიგრაფიკა, ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია", 118-169
2. ვალერი სილოგავა "სამხრეთ საქართველოს წარწერების შესწავლა ხელნაწერთა ინსტიტუტის ეპიგრაფიკული ექსპედიციის მიერ", 264-289
3. ვალერი სილოგავა "სამცხე-ჯავახეთის ისტორიული მუზეუმის ქართული ეპიგრაფიკული ძეგლები", 21-22

კრიტიკული გამოცემა · Interpretive Edition

5† ს(ა)ხ(ე)ლ(ი)თა ღ(მრ)თისა(ჲ)თა ა(ღ)ეშ(ე)ნა ესე წ(მიდა)ჲ ეკლ(ე)ს(ია)ჲ ვ(ა)ნე მ(ა)წყ(უე)რ(ე)ლ ებ(ი)სკ(ო)ბ(ოზი)სა ცოჳლკოჳესისა
ზეობ(ა)სა ქ(რისტ)ე გა(ნ)ო(ჳ)ს(უე)ნე სო(ჳ)ლსა მშ(ო)ბ(ე)ლთა
მ(ი)სთასა

დიპლომატიური გამოცემა · Diplomatic Edition

5† ႱႾႪႧႠ ႶႧႨႱႠႧႠ ႠႤႸႬႠ ႤႱႤ ႼჂ ႤႩႪႱჂ ႥႬႤ ႫႼႷႰႪ ႤႡႱႩႡႱႠ ႺႭჃႪ
ႩႭჃႤႱႨႱႠ ႦႤႭႡႱႠ ႵႤ ႢႠႭႱႬႤ ႱႭႪႱႠ ႫႸႡႪႧႠ
ႫႱႧႠႱႠ

ქართული

† ღმერთის სახელით აშენდა ეს წმინდა ეკლესია იოანე მაწყვერელი ეპისკოპოსის, ცულკუესის, ზეობის დროს. ქრისტე, განუსვენე მათი მშობლების სულებს.

პატარა სმადის ეკლესიის ყოფილ არქიტრავზე ამოკვეთილია ორი წარწერა: პირველი მოსახსენებელია - „ამა ეკლესიის აღმშენებელთა“ ერისთავის შაბურისძისა და მაწყვერელ მთავარეპისკოპოს შიოსი. ამ წარწერის ტექსტის ნაწილია თარიღის აღმნიშვნელი „ქრონიკონს რმიე“ (155+1312=1467 წელი), ამოკვეთილი ნახევარწრიულად განლაგებული წარწერის ტექსტის მარცხენა მხარეს, ოღონდ განივად, ჰორიზონტალურად. მეორე წარწერა, ასევე, ცალკე, დამოუკიდებელი ტექსტია და მასში აღნიშნულია, რომ „აღეშენა ესე წმიდაჲ ეკლესიაჲ იოვანე მაწყუერელ ებისკობოზისა ცალკუესისა ზეობასა“. მაშასადამე, ეკლესიის აღმშენებელნი ყოფილან, ერთი მხრივ, შიო მაწყვერელი და ერისთავი შაბურისძე, ხოლო მეორე მხრივ - იოვანე მაწყუერელი ცულკუესი. ვალერი სილოგავა გამოთქვამს ვარაუდს, რომ „ცულკუესი“ შეიძლება იყოს დაკავშირებული იოვანე მაწყვერელის საერო ცხოვრების პერიოდთან, როდესაც მას ამ სახელით უფრო იცნობდნენ. ასევე, ცოტა გაუგებარია მაშენებელთა ორი ჯგუფის დასახელება (მეორეში მხოლოდ ერთი პირია - იოვანე მაწყვერელი), რაც შეიძლება ეკლესიის მშენებლობის ორ პერიოდს ასახავდეს ორი სხვადასხვა მაწყვერელი მღვდელმთავრის დროს.

<div xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" type="edition" xml:lang="ka" xml:space="preserve" ana="mtavruli">

                        <!--"† სხლთა ღთისათა აეშნა ესე წჲ ეკლსჲ [იო]
                            ვნე მწყრლ ებსკბსა ცოჳლ
                            კოჳესისა ზეობსა ქე გაოსნე სოლსა მშბლთა
                            მსთასა"-->

                 <ab>
                   <lb n="5"/>†<w lemma="სახელ"><expan><abbr>ს</abbr><ex>ა</ex><abbr>ხ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ლ</abbr><ex>ი</ex><abbr>თა</abbr></expan></w>
                                    <w lemma="ღმერთ"><expan><abbr>ღ</abbr><ex>მრ</ex><abbr>თისა</abbr><ex>ჲ</ex><abbr>თა</abbr></expan></w>
                            <w lemma="აშენება"><expan><abbr>ა</abbr><ex>ღ</ex><abbr>ეშ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ნა</abbr></expan></w>
                               <w lemma="ესე">ესე</w>
                                <w lemma="წმიდა"><expan><abbr>წ</abbr><ex>მიდა</ex><abbr>ჲ</abbr></expan></w>
                                <w lemma="ეკლესია"><expan><abbr>ეკლ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ს</abbr><ex>ია</ex><abbr>ჲ</abbr></expan></w>
                                  <expan><supplied reason="lost"><abbr>იო</abbr></supplied>
                   <lb n="6" break="no"/><abbr>ვ</abbr><ex>ა</ex><abbr>ნე</abbr></expan>
                                <persName type="local" key="იოვანე მაწყუერელი ცულკუესი"><placeName nymRef="აწყური"><expan><abbr>მ</abbr><ex>ა</ex><abbr>წყ</abbr><ex>უე</ex><abbr>რ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ლ</abbr></expan></placeName>
                                 <roleName nymRef="ებისკობოზ"><expan><abbr>ებ</abbr><ex>ი</ex><abbr>სკ</abbr><ex>ო</ex><abbr>ბ</abbr><ex>ოზი</ex><abbr>სა</abbr></expan></roleName>
                                <w lemma="ცულკუეს">ცოჳლ
                   <lb n="7" break="no"/>კოჳესისა</w></persName>
                                <w lemma="ზეობა"><expan><abbr>ზეობ</abbr><ex>ა</ex><abbr>სა</abbr></expan></w>
                                <w lemma="ქრისტე"><expan><abbr>ქ</abbr><ex>რისტ</ex><abbr>ე</abbr></expan></w>
                                <w lemma="განსუენება"><expan><abbr>გა</abbr><ex>ნ</ex><abbr>ო</abbr><ex>ჳ</ex><abbr>ს</abbr><ex>უე</ex><abbr>ნე</abbr></expan></w>
                                <w lemma="სულ"><expan><abbr>სო</abbr><ex>ჳ</ex><abbr>ლსა</abbr></expan></w>
                                <w lemma="მშობელ"><expan><abbr>მშ</abbr><ex>ო</ex><abbr>ბ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ლთა</abbr></expan></w>
                   <lb n="8"/><w lemma="მისნი"><expan><abbr>მ</abbr><ex>ი</ex><abbr>სთასა</abbr></expan></w>

                   </ab>
               </div>