პატარა სმადის ერისთავ შაბურისძისა და შიო მაწყვერელი მთავარეპისკოპოსის წარწერა

№ ECG094 📅 1467 🌐 ka

XML

საამშენებლო · Building

ძირითადი ინფორმაცია · Basic Information

ECG094

ენა · Language

რედაქტორი · Editor

ვალერი სილოგავა · Valeri Silogava

დათარიღება · Dating

1467

ფიზიკური აღწერა · Physical Description

მასალა · Material

ნაცრისფერი ქვა · Local stone

ობიექტი · Object Type

ფილა · Plaque

ზომები · Dimensions

103 × 198 × 25 cm

განლაგება · Layout

წარწერა ოთხსტრიქონიანია. ფილის ცენტრში გამოყვანილია რელიეფით შესრულებული ბოლოებგაფართოვებული ჯვარი. ჯვრის განივი მკლავების ქვემოთ, ქვედა მკლავის ორივე მხარეს ამოკვეთილია წარწერა: „ჯ(უარ)ი ქ(რისტეს)ი“. ფილა სიგანეზე გაპობილია ორ ნაწილად და გაპობის ხაზი ასო „ქ“-ზე გადის. ჯვარს ზემოდან დაუყვება დაბალი რელიეფით შესრულებული ნალისებური მოყვანილობის თაღი, რომელიც ორივე ბოლოთი შეწყვილებულ, რელიეფურ ლილვებზე დგას

დამწერლობა · Script

ამოღარული ასომთავრული წარწერა

ადგილმდებარეობა · Location

აღმოჩენილია· Found

პატარა სმადის ეკლესია · Smada church

დაცულია · Current

სამცხე-ჯავახეთის მუზეუმი

გარემოებანი · Circumstances

სოფელი პატარა სმადა მდებარეობს ადიგენის რაიონში. ამ სოფლის ეკლესიის არქიტრავის წარწერას ამ მხარის ძეგლებისათვის ტიპური თავგადასავალი აქვს. პ. უვაროვასა და ე. თაყაიშვილის მიერ წარწერის ადგილზე შესწავლის დროს (XIX ს-ის დასასრული-XX ს-ის დასაწყისი, 1905 წლამდე), ფილა ჩასმული ყოფილა ეკლესიის შესასვლელის თავზე. ვ. ბერიძეს (1948 წლის ზაფხული) პატარა სმადის ეკლესია პერანგშემოცლილი დახვედრია, ხოლო შუაზე გაპობილი არქიტრავის წარწერიანი ფილის ერთი ნახევარი თავლის კედელში ჩასმული უპოვია და ადგილობრივ ენთუზიასტთა დახმარებით გამოუთავისუფლებია. ფილის მეორე ნახევარი თავლის კედელში შიდა მხრიდან ყოფილა ჩასმული, ამიტომ მისი გამოთავისუფლება ვერ შეძლეს (ვ. ბერიძე, სამცხის ხუროთმოძღვრება, XIII-XVI საუკუნეები, თბ.1955, 176). 1980 წლის 15 ივლისს ხელნაწერთა ინსტიტუტის ეპიგრაფიკული ექსპედიციის წევრებმა ერთმანეთზე მიდგმული ფილის ორივე ნატეხი ნახეს პატარა სმადის მცხოვრების, ბიკენტი ქველაძის, სახლის წინ, გზის პირას, თხრილის ნაპირზე. იმ დროისათვის უკვე დაშლილი თავლის კედლიდან გამოღებული ფილები აქ გადმოუტანიათ, თუმცა ადგილობრივი მცხოვრებნი ირწმუნებოდნენ, რომ ფილა აქვე აღმოჩნდა სოფლის სტადიონისთვის ტერიტორიის მოსწორების დროს. 1985 წელს წარწერიანი ფილები ახალციხის მუზეუმში გადაიტანეს (N5157).

ბიბლიოგრაფია · Bibliography

1. ვალერი სილოგავა "სამცხის ლაპიდარული ეპიგრაფიკა, ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია", 118-169

2. ვალერი სილოგავა "სამხრეთ საქართველოს წარწერების შესწავლა ხელნაწერთა ინსტიტუტის ეპიგრაფიკული ექსპედიციის მიერ", 264-289

3. ვალერი სილოგავა "სამცხე-ჯავახეთის ისტორიული მუზეუმის ქართული ეპიგრაფიკული ძეგლები", 21-22

კრიტიკული გამოცემა · Interpretive Edition

ქრ(ო)ნ(იკონ)ს რმიე

ამა ეკლესი(ი)სა აღმშ(ე)ნ(ე)ბ(ე)ლს ერ(ი)სთ(ა)ვსა შაბო(ჳ)რ(ი)სძეს მ(ა)წყ(უე)რ(ე)ლ მთ(ავარების)კ(ობო)ზს შიოს

და მშობელთა მ(ი)სთა შ(ეუნდვე)

ღ(მერთმა)ნ

დიპლომატიური გამოცემა · Diplomatic Edition

ႵႰႬႱ ႰႫႨႤ

ႠႫႠ ႤႩႪႤႱႨႱႠ ႠႶႫႸႬႡႪႱ ႤႰႱႧႥႱႠ ႸႠႡႭႰႱႻႤႱ ႫႼႷႰႪ ႫႧႩႦႱ ႸႨႭႱ

ႣႠ ႫႸႭႡႤႪႧႠ ႫႱႧႠ Ⴘ

ႶႬ

ქართული

ქრონიკონი რმიე, ამ ეკლესიის ამშენებელს, ერისთავ შაბურისძეს, მაწყუერელ ეპისკოპოს შიოს და მათ მშობლებს შეუნდოს ღმერთმა.

პატარა სმადის ეკლესიის ყოფილ არქიტრავზე ამოკვეთილია ორი წარწერა: პირველი მოსახსენებელია - „ამა ეკლესიის აღმშენებელთა“ ერისთავის შაბურისძისა და მაწყვერელ მთავარეპისკოპოს შიოსი. ამ წარწერის ტექსტის ნაწილია თარიღის აღმნიშვნელი „ქრონიკონს რმიე“ (155+1312=1467 წელი), ამოკვეთილი ნახევარწრიულად განლაგებული წარწერის ტექსტის მარცხენა მხარეს, ოღონდ განივად, ჰორიზონტალურად. მეორე წარწერა, ასევე, ცალკე, დამოუკიდებელი ტექსტია და მასში აღნიშნულია, რომ „აღეშენა ესე წმიდაჲ ეკლესიაჲ იოვანე მაწყუერელ ებისკობოზისა ცალკუესისა ზეობასა“. მაშასადამე, ეკლესიის აღმშენებელნი ყოფილან, ერთი მხრივ, შიო მაწყვერელი და ერისთავი შაბურისძე, ხოლო მეორე მხრივ - იოვანე მაწყუერელი ცულკუესი. ვალერი სილოგავა გამოთქვამს ვარაუდს, რომ „ცულკუესი“ შეიძლება იყოს დაკავშირებული იოვანე მაწყვერელის საერო ცხოვრების პერიოდთან, როდესაც მას ამ სახელით უფრო იცნობდნენ. ასევე, ცოტა გაუგებარია მაშენებელთა ორი ჯგუფის დასახელება (მეორეში მხოლოდ ერთი პირია - იოვანე მაწყვერელი), რაც შეიძლება ეკლესიის მშენებლობის ორ პერიოდს ასახავდეს ორი სხვადასხვა მაწყვერელი მღვდელმთავრის დროს.

<div xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" type="edition" xml:lang="ka" xml:space="preserve" ana="mtavruli">

                        <!--"ქრნს რმიე
                            ამა ეკლესისა აღმშნბლს ერსთვსა შაბორსძეს მწყრლ მთკზს შიოს
                            და მშობელთა მსთა
                            შ[ნ]ღნ-->

                <ab>
                   <lb n="1"/><rs type="date"><w lemma="ქრონიკონ"><expan><abbr>ქრ</abbr><ex>ო</ex><abbr>ნ</abbr><ex>იკონ</ex><abbr>ს</abbr></expan></w>
                                <num value="155">რმიე</num></rs>
                   <lb n="2"/><w lemma="ესე">ამა</w>
                                <w lemma="ეკლესია"><expan><abbr>ეკლესი</abbr><ex>ი</ex><abbr>სა</abbr></expan></w>
                                <roleName nymRef="აღმაშენებელ"><expan><abbr>აღმშ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ნ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ბ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ლს</abbr></expan> </roleName>
                                <persName type="local" key="ერისთავი შაბურისძე [სმადის მაშენებელი]"><roleName nymRef="ერისთავ"><expan><abbr>ერ</abbr><ex>ი</ex><abbr>სთ</abbr><ex>ა</ex><abbr>ვსა</abbr></expan></roleName>
                                <expan><abbr>შაბო</abbr><ex>ჳ</ex><abbr>რ</abbr><ex>ი</ex><abbr>სძეს</abbr></expan> </persName>
                                <persName type="local" key="შიო მაწყვერელი ეპისკოპოსი"><placeName nymRef="აწყური"><expan><abbr>მ</abbr><ex>ა</ex><abbr>წყ</abbr><ex>უე</ex><abbr>რ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ლ</abbr></expan></placeName>
                                <roleName nymRef="მთავარებისკობოზ"><expan><abbr>მთ</abbr><ex>ავარების</ex><abbr>კ</abbr><ex>ობო</ex><abbr>ზს</abbr></expan></roleName>
                                შიოს</persName>
                   <lb n="3"/> და
                                <w lemma="მშობელ">მშობელთა</w>
                                <w lemma="მისნი"><expan><abbr>მ</abbr><ex>ი</ex><abbr>სთა</abbr></expan></w>
                                <w lemma="შენდობა"><expan><abbr>შ</abbr><ex>ეუნდვე</ex><supplied reason="lost"><abbr>ნ</abbr></supplied></expan></w>
                    <lb n="4"/><w lemma="ღმერთ"><expan><abbr>ღ</abbr><ex>მერთმა</ex><abbr>ნ</abbr></expan></w></ab>

              </div>