საამშენებლო წარწერა თევდორესი
საამშენებლო
კრიტიკული გამოცემა · Interpretive Edition
დიპლომატიური გამოცემა · Diplomatic Edition
ტექსტის აღდგენისას გამოყენებულია ექ. თაყაიშვილის პუბლიკაცია, ვ. ცინცაძის 1944 წ-ის ფოტო და წარწერის შემორჩენილი ფრაგმენტების მონაცემები. ექ. თაყაიშვილის მიხედვით აღდგენილია: I სტრ. ბოლო 6 გრაფემა; II სტრ. ბზარის გამო განადგურებული 49-ე გრაფემა ა-ნი, ასევე სტრიქონის ბოლო 12 გრაფემა; III სტრ. ბზარის გამო განადგურებული 57-ე გრაფემა ი-ნი, ასევე ბოლო 15 გრაფემა; IV სტრიქონის ბოლო 4 გრაფემა; V სტრ. მე-20 და 21-ე გრაფემები; მე-5 სტრ. 21-ე და 22-ე გრაფემები; VII სტრ. ბზარის გამო განადგურებული მე-18 გრაფემა ა-ნი; წარწერის სულ ბოლო ნაწილი, IX სტრ. ბოლო აღდგა ვ. ცინცაძის 1944 წ-ის ფოტოს მიხედვით, სადაც თითქოს განირჩევა ბალავრის ქვის შიდა, ნახევარწრიული ნაწილის ტექსტში არ დატეული გრაფემები „ირე“, რომელიც წარწერის ამომკვეთმა ომეგასებრ კამარაზე გადასვლით შეასრულა და ასე დაასრულა წარწერა. გვხვდება ლიგატურა. განსაკუთრებით საინტერესოა ქ-ს და წ-ს ლიგატურა, რომელიც გამოიყენება ტექსტში 3-ჯერ (I, III და VII სტრ.), სხვადასხვა შინაარსის ტექსტის დაწყების ნიშნად. დაზიანება: ბალავრის ქვა ეკლესიის კორპუსშივე გაბზარულა. ბზარმა წარწერის მარჯვენა 1/3 მთლიანად განაცალკევა სხვა ნაწილისგან და სტრიქონების ჩაყოლებაზე დაახლ. 1 ან 2 გრაფემა გაანადგურა. დღესდღეობით ბალავრის ქვის მარცხენა ნაწილი ეკლესიასთანვე, სამხრეთ ფერდობზე გდია (1944 წ-ის ვ. ცინცაძის ფოტოზე გაბზარული ბალავარი ჯერ კიდევ ეკლესიის კორპუსშია). წარწერა ნაწილობრივ გადარეცხილია, ნაწილობრივ კი მყარი ხავსისებრი მცენარითაა დაფარული. ტექსტი შეძლებისდაგვარად მაინც იკითხება. ნაწილობრივ აღარ ან რთულად იკითხება IV-VII სტრიქონების რამდენიმე ადგილი. აღსანიშნავია, რომ II სტრიქონის ის ნაწილი, სადაც თამარი და დავითი უნდა იხსენიებოდეს განგებ დაზიანებილი (ამოფხეკილი) ჩანს. რაც შეეხება ბალავრის ქვის მარჯვენა ნაწილს, ეკლესიის სამხრეთ ფასადის ჩამონგრევის შედეგად კიდევ რამდენიმე ნაწილად დამტვრეულა. მისი ძირითადი 3 ნაწილი 1986 წ-ს მოიძიეს და ლიპარიტის უბნიდან წამოიღეს თბილისში (კ. ს.), რათა არ მომხდარიყო მათი დაკარგვა. ამჟამად ფრაგმენტები სახელმწიფო მუზეუმს გადაეცა. ბზარებისა და მრავალრიცხოვანი ჩამოტეხილი ადგილების გამო განსაკუთრებით ცუდად იკითხება პირველი 3 სტრ-ის მეორე ნახევრები. ამ სტრიქონების ბოლო საერთოდ დაკარგულია. რთულად იკითხება ასევე IV-IX სტრ-ების ბოლოები. წარწერის დათარიღების საფუძველი: წარწერა საამშენებლო ხასიათისაა და სავარაუდოდ იხსენიებს თამარ მეფესა და დავით სოსლანს. შესაბამისად მისი თარიღი თამარისა და დავითის თანაცხოვრების პერიოდით უნდა განისაზღვროს. წარწერაში რამდენიმე სიტყვას სხვადასხვა ავტორი განსხვავებულად კითხულობს, ექ. თაყაიშვილი პირველ სტრიქონში კითხულობს სიტყვებს: მისთა, იოდ(ოსი)ს, მეოთხე-მეხუთეში - მას მეოხად შენ გვექმენ, აჴოცნე, მეექვსე-მეშვიდეში - მინ(ცნე მართალთ)ა წილ, მეცხრეში - თა(მა)რის(ათჳს) ღ(მრთისა სწორის)ა; ე. კოჭლამაზაშვილი და ზ. სხირტლაძე პირველ სტრიქონში კითხულობენ: მი[სთაჲ]თა, მეორეში - ს(ა)ყდ(ა)რსა, მესამეში - უფრ(ოჲ)ს(ა)დ, მეს(ა)ფ(ა)რველე, მეოთხე-მეხუთეში - მ(ა)ს მოხ(უ)ა[იშნ]ე მექ[მ]ენ, მეხუთე მეშვიდეში აჴო[ცოს], [ც(ო)დვ(ა)]ნი, [მისსა] მიმ[ცვ]ა[ლ]ეს, მეშვიდეში - წ. პ(ირვე)ლ წ(მიდა)თა, მერვეში - სას(ა)კ(უ)მ(ე)ვლ(ე)დ, მეცხრეში აღყ(უა)ვ(ე)ბ(უ)ლად
<div xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" type="edition" xml:lang="ka" xml:space="preserve" ana="mtavruli">
<ab>
<lb n="1"/>✝
<w lemma="სახელ"><expan><abbr>სახ</abbr><ex>ელი</ex><abbr>თა</abbr></expan></w>
<w lemma="ღმერთ"><expan><abbr>ღ</abbr><ex>მრთ</ex><abbr>ის</abbr><ex>აჲ</ex><abbr>თა</abbr></expan></w>
და
<w lemma="მეოხება"><expan><abbr>მ</abbr><ex>ეო</ex><abbr>ხ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ბითა</abbr></expan></w>
<w lemma="ყოველ"><expan><abbr>ყ</abbr><ex>ოვლა</ex><abbr>დ</abbr></expan></w>
<w lemma="წმიდა"><expan><abbr>წ</abbr><ex>მიდ</ex><abbr>ისა</abbr></expan></w>
<w lemma="ღმრთისმშობელ"><expan><abbr>ღ</abbr><ex>მრთ</ex><abbr>ისმშ</abbr><ex>ო</ex><abbr>ბლ</abbr><ex>ი</ex><abbr>ს</abbr><ex>აჲ</ex><abbr>თა</abbr></expan></w>
<w lemma="და">და</w>
<w lemma="ყოველ"><expan><abbr>ყ</abbr><ex>ოველ</ex><abbr>თა</abbr></expan></w>
<w lemma="წმიდა"><expan><abbr>წ</abbr><ex>მიდა</ex><abbr>თა</abbr></expan></w>
<w lemma="მის"><expan><abbr>მის</abbr><supplied reason="lost" precision="medium"><abbr>თ</abbr></supplied><ex>ა</ex><abbr>თა</abbr></expan></w>
<w lemma="მე">მე</w>
<persName type="local" key="თევდორე იოდომისძე [ლამაზ-საყდარის მაშენებელი]"><expan><abbr>თ</abbr><ex>ევდორ</ex><abbr>ე</abbr></expan>
<supplied reason="lost">იო</supplied>დ<supplied reason="omitted">ო</supplied>მისძე</persName>
<w lemma="ღირს">ღირს</w>
<w lemma="ქმნა"><expan><abbr>ვიქმ</abbr><ex>ე</ex><supplied reason="omitted"><abbr>ნ</abbr></supplied></expan></w>
<w lemma="შენება"><supplied reason="lost" precision="medium"><expan><abbr>აღშ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ნ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ბ</abbr><ex>ა</ex><abbr>დ</abbr></expan></supplied></w>
<lb n="2"/><w lemma="საყდარ"><expan><abbr>ს</abbr><ex>ა</ex><abbr>ყდრ</abbr><ex>ი</ex><abbr>სა</abbr></expan></w>
<w lemma="ყოველ"><expan><abbr>ყ</abbr><ex>ოვლა</ex><abbr>დ</abbr></expan></w>
<w lemma="წმიდა"><expan><abbr>წ</abbr><ex>მიდ</ex><abbr>ისა</abbr></expan></w>
<w lemma="ღმრთისმშობელ"><expan><abbr>ღ</abbr><ex>მრთ</ex><abbr>ისმშ</abbr><ex>ო</ex><abbr>ბ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ლის</abbr><ex>ა</ex><abbr>სა</abbr></expan></w>
<w lemma="დიდება"><expan><abbr>ა</abbr><ex>დი</ex><abbr>დ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ნ</abbr></expan></w>
და
<w lemma="დამყარება"><expan><abbr>და</abbr><ex>ამყარენ</ex></expan></w>
<w lemma="ღმერთ"><expan><abbr>ღ</abbr><ex>მერთმა</ex><abbr>ნ</abbr></expan></w>
<roleName nymRef="მეფობა"><expan><abbr>მეფობ</abbr><ex>ა</ex><abbr>სა</abbr></expan></roleName>
<persName type="local" key="თამარ მეფე" ref="https://en.wikipedia.org/wiki/Tamar_of_Georgia"><expan><abbr>თა</abbr><supplied reason="omitted"><abbr>მ</abbr></supplied><ex>ა</ex><abbr>რ</abbr></expan></persName>
და
<persName type="local" key="დავით სოსლანი" ref="https://en.wikipedia.org/wiki/David_Soslan"><expan><abbr>და</abbr><ex>ვი</ex><abbr>თი</abbr><supplied reason="lost" precision="medium"><abbr>ს</abbr></supplied><ex>ა</ex></expan></persName>
<w lemma="ლოცვა"><expan><abbr>ს</abbr><supplied reason="lost" precision="medium"><abbr>ა</abbr></supplied><abbr>ლ</abbr><ex>ო</ex><abbr>ცველ</abbr><ex>ა</ex><abbr>დ</abbr></expan></w>
<w lemma="ჩემ"><expan><abbr>ჩ</abbr><ex>ე</ex><abbr>მთ</abbr><ex>ჳ</ex><abbr>ს</abbr></expan></w>
<w lemma="მშობელ"><expan><abbr>მშ</abbr><ex>ო</ex><abbr>ბ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ლთა</abbr></expan></w>
და
<w lemma="ძმა"><supplied reason="lost" precision="medium"><expan><abbr>ძმ</abbr><ex>ა</ex><abbr>თა</abbr></expan></supplied></w>
<w lemma="ჩემ"><supplied reason="lost" precision="medium"><expan><abbr>ჩ</abbr><ex>ე</ex><abbr>მთათ</abbr><ex>ჳ</ex><abbr>ს</abbr></expan></supplied></w>
<lb n="3"/>✝
<w lemma="ჵ">ჵ</w>
<w lemma="ყოველ"><expan><abbr>ყ</abbr><ex>ოველ</ex><abbr>თა</abbr></expan></w>
<w lemma="მეტ"><expan><abbr>უმ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ტ</abbr><ex>ე</ex><abbr>სო</abbr></expan></w>
<w lemma="უფროს"><expan><abbr>უფრ</abbr><ex>ო</ex><abbr>ს</abbr><ex>ა</ex><abbr>დ</abbr></expan></w>
<w lemma="კურთხევა"><expan><abbr>კ</abbr><ex>ურთ</ex><abbr>ხ</abbr><ex>ეუ</ex><abbr>ლო</abbr></expan></w>
<roleName nymRef="დედოფალ"><w lemma="დედოფალ"><expan><abbr>დ</abbr><ex>ე</ex><abbr>დ</abbr><ex>ო</ex><abbr>ფ</abbr><ex>ა</ex><abbr>ლო</abbr></expan></w></roleName>
<w lemma="რომელ"><expan><abbr>რ</abbr><ex>ომელმა</ex><abbr>ნ</abbr></expan></w>
<w lemma="შობა"><expan><abbr>ჰშ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ვ</abbr></expan></w>
<w lemma="ქრისტე"><expan><abbr>ქ</abbr><ex>რისტ</ex><abbr>ე</abbr></expan></w>
<w lemma="ღმერთ"><expan><abbr>ღ</abbr><ex>მერ</ex><abbr>თი</abbr></expan></w>
<w lemma="შეწირვა"><expan><abbr>შ</abbr><ex>ე</ex><abbr>იწ</abbr><ex>ი</ex><abbr>რე</abbr></expan></w>
<w lemma="ჩემ"><expan><abbr>ჩ</abbr><ex>ე</ex><abbr>მგ</abbr><ex>ა</ex><abbr>ნ</abbr></expan></w>
<persName type="local" key="თევდორე იოდომისძე [ლამაზ-საყდარის მაშენებელი]"><expan><abbr>თ</abbr><ex>ევოდორ</ex><abbr>ეს</abbr></expan></persName>
<w lemma="მიერ"><expan><abbr>მ</abbr><ex>იე</ex><abbr>რ</abbr></expan></w>
<w lemma="შენება"><expan><abbr>აღშ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ნ</abbr><ex>ებულ</ex><supplied reason="lost" precision="medium"><abbr>ი</abbr></supplied></expan></w>
<w lemma="ესე"><supplied reason="omitted" precision="high">ე</supplied>სე</w>
<w lemma="საყდარ"><expan><supplied reason="omitted" precision="high"><abbr>ს</abbr></supplied><ex>ა</ex><abbr>ყდ</abbr><ex>ა</ex><abbr>რი</abbr></expan></w>
და
<w lemma="საწუთო"><expan><abbr>საწუთ</abbr><ex>ო</ex><abbr>სა</abbr></expan></w>
<w lemma="ესე"><expan><abbr>ამ</abbr><ex>ა</ex><abbr>ს</abbr></expan></w>
<w lemma="ძმა"><supplied reason="lost" precision="medium"><expan><abbr>ძმით</abbr><ex>უ</ex><abbr>რთ</abbr></expan></supplied></w>
<w lemma="მიფარავლებს"><supplied reason="lost"><expan><abbr>მის</abbr><ex>ა</ex><abbr>ფ</abbr><ex>ა</ex><abbr>რველე</abbr></expan></supplied></w>
<lb n="4"/><w lemma="ხოლო"><expan><abbr>ხ</abbr><ex>ოლო</ex></expan></w>
<w lemma="საუკუნე"><expan><abbr>ს</abbr><ex>აუ</ex><abbr>კ</abbr><ex>უ</ex><abbr>ნ</abbr><ex>ო</ex><abbr>სა</abbr></expan></w>
<w lemma="მეოხება"><expan><abbr>მ</abbr><ex>ეო</ex><supplied reason="omitted" precision="high"><abbr>ხ</abbr></supplied></expan></w>
<w lemma="და"><supplied reason="lost" precision="medium"><expan><abbr>დ</abbr><ex>ა</ex></expan></supplied></w>
<w lemma="მოხვაიშნება"><expan><supplied reason="lost" precision="medium"><abbr>მ</abbr></supplied><abbr>ოხ</abbr><ex>ვ</ex><abbr>აიშნე</abbr></expan></w>
<w lemma="ქმნა"><expan><supplied reason="lost" precision="medium"><abbr>გვ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ქ</abbr></supplied><supplied reason="omitted" precision="high"><abbr>მ</abbr></supplied>
<lb n="5" break="no"/><abbr>ენ</abbr></expan></w>
<w lemma="წინაშე"><expan><abbr>წ</abbr><ex>ინაშ</ex><supplied reason="omitted" precision="high"><abbr>ე</abbr></supplied></expan></w>
<w lemma="ძე"><supplied reason="omitted" precision="high">ძ</supplied>ისა</w>
<w lemma="შენ"><expan><abbr>შ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ნისა</abbr></expan></w>
<w lemma="რა"><expan><abbr>რ</abbr><ex>აჲთ</ex><abbr>ა</abbr></expan></w>
<w lemma="აჴოცა"><expan><abbr>აჴო</abbr><supplied reason="omitted" precision="high"><abbr>ც</abbr></supplied><supplied reason="lost" precision="medium"><abbr>ნ</abbr></supplied><ex>ე</ex><abbr>ს</abbr></expan></w>
<lb n="6"/><w lemma="ყოველ"><expan><abbr>ყ</abbr><ex>ოველ</ex><abbr>ნი</abbr></expan></w>
<w lemma="ბრალ"><expan><abbr>ბ</abbr><supplied reason="lost" precision="medium"><abbr>რ</abbr><ex>ა</ex><abbr>ლნ</abbr></supplied><supplied reason="omitted" precision="high"><abbr>ი</abbr></supplied></expan></w>
<w lemma="ჩემ"><expan><supplied reason="lost" precision="medium"><abbr>ჩ</abbr></supplied><ex>ე</ex><abbr>მნი</abbr></expan></w>
<w lemma="და">და</w>
<w lemma="სუფევა"><expan><abbr>ს</abbr><ex>უ</ex><abbr>ფ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ვ</abbr><ex>ა</ex><abbr>სა</abbr></expan></w>
<w lemma="მას"><supplied reason="omitted" precision="high">მ</supplied><supplied reason="lost" precision="medium">ა</supplied><supplied reason="omitted" precision="high">ს</supplied>ა</w>
<w lemma="მონასვა">მი
<lb n="7" break="no"/>მონ<supplied reason="lost" precision="low">ა</supplied>სეო</w>
<orig n="unresolved">წ</orig>
<orig n="unresolved">ი</orig><orig n="unresolved">ლ</orig>
(!)
<w lemma="წმიდა"><expan><abbr>წ</abbr><ex>მიდა</ex><abbr>თა</abbr></expan></w>
<w lemma="წინასწარმეტყველ"><expan><abbr>წ</abbr><ex>ინას</ex><abbr>წ</abbr><ex>არმეტ</ex><abbr>ყ</abbr><ex>ვე</ex><abbr>ლ</abbr><supplied reason="omitted" precision="high"><abbr>თ</abbr></supplied><supplied reason="lost" precision="medium"><abbr>ა</abbr></supplied></expan></w>
<w lemma="ქადაგება"><expan><abbr>ქ</abbr><ex>ა</ex><abbr>დ</abbr><ex>ა</ex><abbr>გ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ბ</abbr><ex>უ</ex><abbr>ლო</abbr></expan></w>
<lb n="8"/><w lemma="ჵ">ჵ</w>
<w lemma="დედა"><expan><abbr>დ</abbr><ex>ე</ex><abbr>დ</abbr><ex>ა</ex><abbr>ო</abbr></expan></w>
<w lemma="ღმერთ"><expan><abbr>ღ</abbr><ex>მრთ</ex><abbr>ის</abbr><ex>ა</ex><abbr>ო</abbr></expan></w>
<w lemma="ბჭე"><expan><abbr>ბჭ</abbr><ex>ე</ex><abbr>დ</abbr></expan></w>
<w lemma="დაკრძალვა"><expan><abbr>დაკრძ</abbr><ex>ა</ex><abbr>ლ</abbr><ex>უ</ex><abbr>ლ</abbr><ex>ა</ex><abbr>დ</abbr></expan></w>
<w lemma="კიბე"><expan><abbr>კიბ</abbr><ex>ე</ex><supplied reason="omitted" precision="high"><abbr>დ</abbr></supplied></expan></w>
<w lemma="საკმეველ"><expan><abbr>სასაკმ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ვლ</abbr><ex>ე</ex><abbr>დ</abbr></expan></w>
<lb n="9"/><w lemma="საყდარ"><expan><abbr>ს</abbr><ex>ა</ex><abbr>ყდ</abbr><ex>რა</ex><abbr>დ</abbr></expan></w>
<w lemma="სანთელ"><expan><abbr>ს</abbr><ex>ა</ex><abbr>ს</abbr><ex>ა</ex><abbr>ნთლ</abbr><ex>ე</ex><abbr>დ</abbr></expan></w>
<w lemma="კუჱრთხ"><expan><abbr>კ</abbr><ex>უჱ</ex><abbr>რთხ</abbr><ex>ა</ex><abbr>დ</abbr></expan></w>
<w lemma="აღყუავება"><expan><abbr>აღყვ</abbr><ex>ავე</ex><abbr>ბ</abbr><ex>უ</ex><abbr>ლ</abbr><ex>ა</ex><abbr>დ</abbr></expan></w>
<orig n="unresolved">თირ</orig>
<w lemma="საყდარ"><expan><abbr>ს</abbr><ex>ა</ex><abbr>ყ</abbr><supplied reason="omitted" precision="high"><abbr>დ</abbr></supplied><ex>ა</ex><abbr>რი</abbr></expan></w>
<w lemma="შეწირვა">შეიწ<supplied reason="lost" precision="medium">ირე</supplied></w>
</ab>
</div>