ვარძაგარას საზღვრის მანიშნებელი წარწერა და იოვანეს მოსახსენებელი

№ ECG252 📅 XII-XIII 🌐 ka

XML

საზღვრის მანიშნებელი წარწერა

ძირითადი ინფორმაცია · Basic Information

ECG252

ენა · Language

რედაქტორი · Editor

გიორგი ოთხმეზური

დათარიღება · Dating

XII-XIII

ფიზიკური აღწერა · Physical Description

მასალა · Material

ოთხკუთხა ცალპირმოსწორებული ქვა

ობიექტი · Object Type

ფასადი

განლაგება · Layout

ეკლესიის დას. ფასადის ოთხკუთხა ცალპირმოსწორებულ ქვაზე ამოკვეთილი იყო ორი წარწერა. ორსაფეხურიან კვარცხლბეკზე მდგარი ჯვრის რელიეფური გამოსახულების გარშემოა ამოკვეთილი პირველი 4 სტრიქონიანი წარწერა. ჯვრის გამოსახულება და წარწერა თაღოვან ჩარჩოშია ჩასმული. წინა წარწერის ქვემოთ, იმავე ქვაზე, ჯვრის ქვედა მარცხენა კუთხესთან, მსგავსი ხელით

დამწერლობა · Script

ასომთავრული წარწერები. პირველ წარწერაში განკვეთილობის ნიშანია: ორწერტილი. ნახმარია მხოლოდ ერთხელ (III სტრ.). ქარაგმის ნიშანი: კიდურწერტილოვანი, ზოგჯერ კლაკნილი, ზოგჯერ კი სწორი, მოკლე განივი ხაზი. მეორე წარწერას განკვეთილობის ნიშნები არ ახლავს. ქარაგმის ნიშანი: განივი, მოკლე, სწორი ხაზი

ბიბლიოგრაფია · Bibliography

1. "ქვემო ქართლის ეპიგრაფიკული კორპუსი" (2018), 153-157

2. გიორგი ოთხმეზური "დმანისის რაიონის ეპიგრაფიკული ძეგელები (წარწერების მიმოხილვა და ისტორიული ექსკურსი)", 34

3. დევი ბერძენიშვილი "ნარკვევები ქვემო ქართლის ისტორიული გეოგრაფიიდან", 155

4. რ. მეფისაშვილი "კიდევ ერთხელ ბოლნისისა და დმანისის ძეგლების შესახებ", 17-31

5. ლ. მუსხელიშვილი "თორელთა გენეალოგიის გარკვევის ცდა ჰამამლუს XII საუკუნის წარწერებთან დაკავშირებით", 55-57

6. გიორგი ოთხმეზური "XII-XIII საუკუნეების მიჯნის ქართული ლიპიდარული წარწერები, როგორც საისტორიო წყარო,", 90

კრიტიკული გამოცემა · Interpretive Edition

წ(მიდა)ჲ გრ(ი)გ(ო)ლ

ზღ(უდი)ს(ა)ჲ მცვ(ე)ლი

ვ(ა)რძ(ა)გარ(ი)სთა

მზღვრ(ი)სა

დიპლომატიური გამოცემა · Diplomatic Edition

ႼჂ ႢႰႢႪ

ႦႶႱჂ ႫႺႥႪႨ

ႥႰႻႢႠႰႱႧႠ

ႫႦႶႥႰႱႠ

სოფ. ჰამამლუდან 1 კმ-ზე, აღმ-სკენ, მდ. ყარა-სუს მარჯვენა ნაპირზე, ძველი ნასახლარის განაპირას იდგა გალავნით შემოზღუდული მცირე ერთნავიანი ეკლესია, რომელზეც გამოსახული იყო 4 წარწერა. ორ-ორი თითო ქვაზე. ერთ ქვაზე ამოკვეთილი წარწერები ერთი ხელითაა შესრულებული, ხოლო მეორე ქვაზე მათგან და ერთმანეთისაგან რამდენადმე განსხვავებული ხელით. ეკლესია ადგილობრივმა ბოროტმოქმედებმა დაანგრიეს 1964 წ-ს. წარწერიანი ქვები ვ. ჯაფარიძემ ჩამოიტანა თბილისში. დაცულია საქართველოს ეროვნულ მუზეუმში. წარწერის დათარიღება წინა გამოცემებში: 1) ლ. მუსხელიშველი 1190/1191 წწ-ის ახლო პერიოდით ათარიღებს, 2) დ. ბერძენიშვილი, ნ. შოშიაშვილი და გ. ოთხმეზური - თამარის მეფობის პერიოდით. წარწერის დათარიღების საფუძველი: 1) შინაარსი - თამარის სადიდებელ წარწერაში კახა ერისთავის მოხსენიება მიუთითებს, რომ წარწერა შესრულებულია გამრეკელ თორელის გარდაცვალების (1191 წ.) შემდგომ, კახას საგვარეულოს უფროსობის პერიოდში, ზედა ზღვარი - თამარის ზეობის დასასრული; 2) პალეოგრაფიული ნიშნები არ ეწინააღმდეგება ჰამამლუს სხვა წარწერების ამავე დროით დათარიღებას. დაზიანება: ქვის ზედაპირი მცირედ გადარეცხილია, თუმცა ტექსტის ამოკითხვა მაინც კარგად ხერხდება. პირველი წარწერის მეორე სტრიქონზე ლ. მუსხელიშვილი კითხულობს: ზღჳსა მცველი, მესამეზე - ურჩთა. გიორგი ოთხმეზური სხვა გამოცემებში მეორე სტრიქონზე კითხულობს: ზ(ღვრი) ს(ა)ჲ, მესამეზე - ვრძ (ვარძიის?) {ა}გ(ა)რ(ა)[კ]თა

<div xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" type="edition" xml:lang="ka" ana="mtavruli" xml:space="preserve">
            <div type="textpart" subtype="fragment" n="1">
            <ab>
                <lb n="1"/><w lemma="წმიდა"><expan><abbr>წ</abbr><ex>მიდა</ex><abbr>ჲ</abbr></expan></w>
                           <name nymRef="გრიგოლ"><expan><abbr>გრ</abbr><ex>ი</ex><abbr>გ</abbr><ex>ო</ex><abbr>ლ</abbr></expan></name>
                <lb n="2"/><w lemma="ზღუდე"><expan><abbr>ზღ</abbr><ex>უდი</ex><abbr>ს</abbr><ex>ა</ex><abbr>ჲ</abbr></expan></w>
                           <w lemma="მცველ"><expan><abbr>მცვ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ლი</abbr></expan></w>
                <lb n="3"/><placeName nymRef="ვარძაგარა"><expan><abbr>ვ</abbr><ex>ა</ex><abbr>რძ</abbr><ex>ა</ex><abbr>გარ</abbr><ex>ი</ex><abbr>სთა</abbr></expan></placeName>
                <lb n="4"/><w lemma="მზღვარ"><expan><abbr>მზღვრ</abbr><ex>ი</ex><abbr>სა</abbr></expan></w>
              </ab>
                  </div>
                <div type="textpart" subtype="fragment" n="2">
            <ab>
                <lb n="1"/><w lemma="ქრისტე"><expan><abbr>ქ</abbr><ex>რისტ</ex><abbr>ე</abbr></expan></w>
                           <w lemma="წყალობა"><expan><abbr>შ</abbr><ex>ეიწყალ</ex><abbr>ე</abbr></expan></w>
                <lb n="2"/><persName type="local" key="იოვანე"><expan><abbr>ი</abbr><ex>ოვან</ex><abbr>ე</abbr></expan></persName>
                </ab>
                  </div>
            </div>