რუსუდან და დავით მეფეთა „ჴელი“

№ ECG261 📅 XIII 🌐 ka
XML

ჴელი

ძირითადი ინფორმაცია · Basic Information

ID
ECG261
ენა · Language
ka
რედაქტორი · Editor
გიორგი ოთხმეზური
დათარიღება · Dating
XIII

ფიზიკური აღწერა · Physical Description

მასალა · Material
ობიექტი · Object Type
ზომები · Dimensions
63 × 167 × 45 cm
განლაგება · Layout
სტელაზე გამოსახული ხელის მარცხნივ, მარჯვნივ და ქვემოთ 19 სტრიქონიანი წარწერაა ამოკვეთილი. ბოლო 2 სტრ. ხელის გამოსახულების გაყოლებაზე, მარჯვნივ, ძირითადი ტექსტის პერპენდიკულარულადაა ამოღარული.
დამწერლობა · Script
ამოღარული ასომთავრული, ქარაგმისა და განკვეთილობის ნიშნები არ იხმარება (შეიძლება აღარ იხილვება). ერთ შემთხვევაში გვხვდება ლიგატურა: ვ-ლ (XIV სტრ).

ადგილმდებარეობა · Location

დაცულია · Current
ტყემლიანი

კრიტიკული გამოცემა · Interpretive Edition

[სახელითა] [ღმრთისაჲთა]
5[ესე] [ჴე]ლი
(ე)მი არს
(ე)ფი[სა]
[მ]
10ნ დო
არიან ჲოვან[ე]
სათ ლომის(ა)[გ](ა) ი მომ(ა)ვლიდგ(ა)
15[დ(აჲ)(უ)ა] [ჴ(ე)ლი] მეფისა
[ს](ა)(ო)(ე)ლნიცა წ(მი)[დ](ი)სა მე და
წყ(ა)

დიპლომატიური გამოცემა · Diplomatic Edition

✝ ႪႨ
ႹႫႨ ႠႰႱ
ႫႴႨ
ႠႬ
10Ⴌ ႣႭ
ႠႰႨႠႬ ჂႭႥႠႬ
ႱႠႧ ႪႭႫႨႱ Ⴈ ႫႭႫႥႪႨႣႢႬ
15 ႫႤႴႨႱႠ
ႷႴႪႬႨႺႠ ႼႱႠ ႫႤ ႣႠ
ႼႷ

დაზიანება: კოროზიის შედეგად სტელის ზედაპირი ატკეჩილია, წარწერა ძირითადად გადაშლილია და მხოლოდ მცირე ფრაგმენტები იკითხება. ამჟამად დავით მეფის სახელის აღმნიშვნელი გრაფემებიც აღარ ჩანს (აღდგენილია დ. ბერძენიშვილის მიხედვით). წარწერის დათარირება წინა გამოცემებში: 1) მ. მამარდაშვილის მიხედვით წარწერა XII-XIII სს-ის „ჴელების“ თანადროულია, 2) დ. ბერძენიშვილის მიხედვით რუსუდან მეფეთ-მეფის და დავით მეფის მოხსენიებით ეს წარწერა XIII ს-ით თარიღდება. წარმოდგენილი დათარირების საფუძველი: რუსუდანის და დავითის (დავით VI ნარინი) ერთად მოხსენიება მიუთითებს, რომ „ჴელი“ მათი თანამოსაყდრეობის პერიოდშია აღმართული (1230-1245 წწ.). წარწერაში მ. მამარდაშვილი რამდენიმე სიტყვას განსხვავებულად კითხულობს: ესე ხელი ჩემი არს რუსუდან მეფეთ-მეფისა... არიან იოანე... ლომი... დავით მეფისა. ხოლო გ. ოთხმეზურს 2016 წლის გამოცემაში შემდეგნაირად აქვს წაკითხული: „† ესე ჴელი ჩემი არს, რუსუდან მეფეთ-მეფისა... იოანეს ხელითა და ლომის მოჭირვებითა დაჲსუა ჴელი ესე დავით მეფისა, ამენ“

<div xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" type="edition" xml:lang="ka" ana="mtavruli" xml:space="preserve">

            <ab>
                <lb n="1"/>
                <lb n="2"/>
                <lb n="3"/>
                <lb n="4"/>✝
                           <w lemma="სახელ"><supplied reason="lost" precision="medium">სახელითა</supplied></w>
                           <w lemma="ღმერთ"><supplied reason="lost" precision="medium">ღმრთისაჲთ
               <lb n="5" break="no"/>ა</supplied></w>
                           <w lemma="ესე"><supplied reason="lost" precision="medium">ესე</supplied></w>
                           <w lemma="ჴელ"><supplied reason="lost" precision="medium">ჴე</supplied>ლი</w>
                <lb n="6"/><w lemma="ჩემ"><expan><abbr>ჩ</abbr><ex>ე</ex><abbr>მი</abbr></expan></w>
                           <w lemma="ყოფნა">არს</w>
                <lb n="7"/><persName type="local" key="რუსუდან დედოფალი" ref="https://en.wikipedia.org/wiki/Rusudan_of_Georgia">რუსუდ<supplied reason="lost">ა</supplied>
                <lb n="8" break="no"/>ნ</persName>
                           <roleName nymRef="მეფე"><expan><abbr>მ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ფი<supplied reason="lost">სა</supplied></abbr></expan></roleName>
                           <orig n="unresolved">თ</orig>
               <lb n="9"/>
                          <orig n="unresolved">ა<supplied reason="lost">მ</supplied>ნ</orig>
               <lb n="10"/><orig n="unresolved">ნ</orig> <gap reason="lost" extent="unknown" unit="character"/> <orig n="unresolved">დო</orig>
               <lb n="11"/><orig n="unresolved">ვ</orig> <gap reason="lost" extent="unknown" unit="character"/>
               <lb n="12"/>
                           <w lemma="არის">არიან</w>
                           <persName type="local" ref="ჲოვანე"><name nymRef="ჲოვანე">ჲოვან<supplied reason="lost" precision="medium">ე</supplied></name></persName>

               <lb n="13"/><orig n="unresolved">სათ</orig>

                           <w lemma="ლომ"><expan><abbr>ლომის</abbr><ex>ა</ex><abbr><supplied reason="lost">გ</supplied></abbr><ex>ა</ex>
               <lb n="14" break="no"/><supplied reason="lost" precision="medium"><abbr>ნ</abbr></supplied></expan></w>

                           <orig n="unresolved">ი</orig>
                           <w lemma="მომავალ"><expan><abbr>მომ</abbr><ex>ა</ex><abbr>ვლიდგ</abbr><ex>ა</ex><abbr>ნ</abbr></expan></w>
               <lb n="15"/><w lemma="დასუმა"><supplied reason="lost"><expan><abbr>დ</abbr><ex>აჲ</ex><abbr>ს</abbr><ex>უ</ex><abbr>ა</abbr></expan></supplied></w>
                           <w lemma="ჴელ"><supplied reason="lost"><expan><abbr>ჴ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ლი</abbr></expan></supplied></w>
                           <persName type="local" key="დავით VI ნარინი" ref="https://en.wikipedia.org/wiki/David_VI_of_Georgia"><expan><supplied reason="lost"><abbr>დ</abbr><ex>ავი</ex><abbr>თ</abbr></supplied></expan></persName>
                           <roleName nymRef="მეფე">მეფისა</roleName>
               <lb n="16"/>
                           <w lemma="საყოფელ"><expan><abbr><supplied reason="lost">ს</supplied></abbr><ex>ა</ex><abbr>ყ</abbr><ex>ო</ex><abbr>ფ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ლნიცა</abbr></expan></w>
                           <w lemma="წმიდა"><expan><abbr>წ</abbr><ex>მი</ex>
               <lb n="17" break="no"/><abbr><supplied reason="lost">დ</supplied></abbr><ex>ი</ex><abbr>სა</abbr></expan></w>
                           <gap reason="lost" extent="unknown" unit="character"/>
                           <w lemma="მე">მე</w>
                           და
               <lb n="18"/><orig n="unresolved">ო</orig> <gap reason="lost" extent="unknown" unit="character"/>
               <lb n="19"/><w lemma="წყალ"><expan><abbr>წყ</abbr><ex>ა</ex><supplied reason="lost" precision="medium"><abbr>ლ</abbr></supplied></expan></w>

                </ab>

            </div>