ჰნევანქის (ძელი ჭეშმარიტი) ივანე მანდატურთუხუცესისა და ამირსპასალარის ძის, სუმბატის, წარწერა

№ ECG335 📅 XII-XIII 🌐 ka
XML

საამშენებლო

ძირითადი ინფორმაცია · Basic Information

ID
ECG335
ენა · Language
ka
რედაქტორი · Editor
ლეონ მელიქსეთ-ბეგი
დათარიღება · Dating
XII-XIII

ფიზიკური აღწერა · Physical Description

მასალა · Material
ობიექტი · Object Type
გუმბათი
განლაგება · Layout
წარწერა თერთმეტსტრიქონიანია. იგი შესრულებულია მონასტრის მთავარი ეკლესიის გუმბათის ყელის ზედა ნაწილის შემოყოლებაზე. იგი, როგორც ეტყობა, მოთავსებული იყო 22 სხვადასხვა ზომის ქვაზე, რომელთაგან ზოგიერთი, 2, 6, 16, 19, ჩამოვარდნილია და ამის გამო წარწერის შინაარსის მთლიანად აღდგენა შეუძლებელია. გარდა ამისა, დარჩენილ ქვებზეც
დამწერლობა · Script
ამოღარული ასომთავრული წარწერა

ადგილმდებარეობა · Location

დაცულია · Current
ჰნევანქი (ძელი ჭეშმარიტი), სომხეთი

კრიტიკული გამოცემა · Interpretive Edition

† ს(ა)(ე)ლითა ღ(მრთისა)ჲთა მეოხებითა
წმიდისა ღმრთისმშობელისაჲთა
შეწევნითა ყოველთა წმიდათაჲთა ღირს-ვიქმენ
მე სოჳბატ
5[ძე] [ივანე] [მანდატურთუხუცე]სისა
და ამირსპასალარისაჲ მეორედ განახლებად და შემკობად
დიდებულისა საყდრისა წმიდისა [ძელი] [ჭეშმარიტი]სასა საოხად და სალხინებლად
სულთა ჩუენთა
და მშობელთა
10ჩუენთათჳს და ყოველთა
მომავალთა ჩუენთათჳს საუკუნოდ შემდგომითი შემდგომათა ლოც[ვა] [ყავ][სადიდებლად] ღმრთისა მოწყალისა მონისათვის ქრონიკონი იყო ტოფ

დიპლომატიური გამოცემა · Diplomatic Edition

† ႱႾႪႨႧႠ ႶჂႧႠ ႫႤႭႾႤႡႨႧႠ
ႼႫႨႣႨႱႠ ႶႫႰႧႨႱႫႸႭႡႤႪႨႱႠჂႧႠ
ႸႤႼႤႥႬႨႧႠ ႷႭႥႤႪႧႠ ႼႫႨႣႠႧႠჂႧႠ ႶႨႰႱ-ႥႨ
ႵႫႤႬ ႫႤ ႱႭჃႡႠႲ
5
ႱႨႱႠ ႣႠ ႠႫႨႰႱႮႠႱႠႪႠႰႨႱႠჂ ႫႤႭႰႤႣ ႢႠႬႠႾႪႤႡႠႣ ႣႠ ႸႤ
ႫႩႭႡႠႣ ႣႨႣႤႡႳႪႨႱႠ ႱႠႷႣႰႨႱႠ ႼႫႨႣႨႱႠ ႱႠႱႠ ႱႠႭႾႠႣ ႣႠ ႱႠ
ႪႾႨႬႤႡႪႠႣ ႱႳႪႧႠ ႹႳႤႬႧႠ
ႣႠ ႫႸႭႡႤႪႧႠ
10ႹႳႤႬႧႠႧჃႱ ႣႠ ႷႭႥႤႪႧႠ
ႫႭႫႠႥႠႪႧႠ ႹႳႤႬႧႠႧჃႱ ႱႠႳႩႳႬႭႣ ႸႤႫႣႢႭႫႨႧႨ ႸႤႫႣႢႭႫႠႧႠ ႪႭႺ Ⴇ ႶႫႰႧႨႱႠ ႫႭႼႷႠႪႨႱႠ ႫႭႬႨႱႠႧႥႨႱ ႵႰႭႬႨႩႭႬႨ ႨႷႭ ႲႭႴ

ქართული

† სახელითა ღმრთისაჲთა, წმიდა ღმრთისმშობლის მეოხებით, ყოველთა წმიდათა შეწევნით, ღირსი გავხდი მე, სუბატ, [ძე ივანე მანდატურთუხუცე]სისა და ამირსპასალარისა, მეორედ განახლებად და შემკობად დიდებული საყდრის, წმიდა [ძელი ჭეშმარიტი]ს, საოხად და სალხინებლად სულთა ჩუენთა, მშობელთა ჩუენთა და ჩვენს შემდგომად მომავალთა საუკუნოდ. ილოცეთ მონისათვის მოწყალე ღმრთის სადიდებლად. ქრონიკონი იყო ტოფ.

ჰნევანქის (ძელი ჭეშმარიტი) ნამონასტრალი მდებარეობს ძორაგეტის ხეობაში, მდინარის მარჯვნივ, რკინიგზის სადგურ თუმანიანიდან სტეფანავანისკენ მიმავალი გზის პირას, ახლანდელი ძორაჰესის საგუბარს ზემოთ. სამონასტრო კომპლექსი რამდენიმე ნაგებობას შეიცავს, რომელთა შორის უძველესია ცენტრალურგუმბათიანი ჯვრის რიგის ტრიქონკი, IX საუკუნის შემდეგ არაერთგზის განახლებული. მიშენებული აქვს კარიბჭე სამხრეთის მხრიდან. ჰნევანქის მონასტერი ნანახი აქვს ვახუშტი ბატონიშვილს, რომელიც მის შესახებ წერს: „კვალად დასავლით ამისა (ქობერისა, ლ. მ.-ბ.) არს მონასტერი ძელი ჭეშმარიტისა - მშვენიერი, ამ ბერდუჯის მდინარესა ზედა, უპყრავსთ სომეხთავე. აქა არს მაღალს კლდესა შინა ქვაბნი მრავალნი, და მას ქვაბსა შინა მდებარეობენ შიგნნი მრავალნი ძველნი, არამედ კაცთა აუსვლელობით უხმარ არიან. დასავლით ამისსა არს ციხე ლორისა და ქალაქი მცირე“ (ვახუშტი, აღწერა სამეფოსა საქართველოსა, 35). წარწერა ჯერ 1928 წელს, ხოლო მეორედ 1964 წელს შეისწავლა და გამოსცა ლეონ მელიქსეთ-ბეგმა. მას მიაჩნია, რომ ეს ძეგლი თავდაპირველად სომეხ ანტიქალკედონიანთა კერა იყო, შემდეგ კი, XII საუკუნიდან, ქალკედონიანთა ხელში გადასულა, რისი დასტურიცაა XII-XIII საუკუნეების ქართული ასომთავრული წარწერები მის გარე კედლებზე. მისი აზრით, წარწერაში დასახელებული სუბატი უნდა იყოს იგივე სუმბატი, ან პირველი - ძე დიდი ივანე ორბელისა, დემეტრე I-ის თანამედროვე, ან მეორე - ივანე ორბელის შვილიშვილი, გიორგი III-ის თანამედროვე.

<div xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" type="edition" xml:lang="ka" ana="mtavruli" xml:space="preserve">

                        <!--† სახელითა ღმრთისაჲთა, მეოხებითა
                        წმიდისა ღმრთისმშობელისაჲთა,
                        შეწევნითა ყოველთა წმიდათაჲთა ღირს ვი
                        ქმენ მე სოჳბატ
                        [ძე ივანე მანდატურთუხუცე]
                        სისა და ამირსპასალარისაჲ, მეორედ განახლებად და შე
                        მკობად დიდებულისა საყდრისა წმიდისა [ძელი ჭეშმარიტი]სასა საოხად და სა
                        ლხინებლად სულთა ჩუენთა
                        და მშობელთა
                        ჩუენთათჳს და ყოველთა
                        მომავალთა ჩუენთათჳს საუკუნოდ. შემდგომითი შემდგომათა. ლოც[ვა ყავ]თ [სადიდებლად] ღმრთისა მოწყალისა მონისათვის. ქრონიკონი იყო ტოფ-->


                <ab>
                    <lb n="1"/>†<w lemma="სახელ"><expan><abbr>ს</abbr><ex>ა</ex><abbr>ხ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ლითა</abbr></expan></w>
                                <w lemma="ღმერთ"><expan><abbr>ღ</abbr><ex>მრთისა</ex><abbr>ჲთა</abbr></expan></w>
                                <w lemma="მეოხება">მეოხებითა</w>
                    <lb n="2"/><w lemma="წმიდა">წმიდისა</w>
                                <w lemma="ღმრთისმშობელ">ღმრთისმშობელისაჲთა</w>
                    <lb n="3"/><w lemma="შეწევნა">შეწევნითა</w>
                                <w lemma="ყოველ">ყოველთა</w>
                                <w lemma="წმიდა">წმიდათაჲთა</w>
                                <w lemma="ღირსქმნა">ღირს-ვი
                    <lb n="4" break="no"/>ქმენ</w>
                                    <w lemma="მე">მე</w>
                                  <persName type="local" key="სუბატ">სოჳბატ</persName>
                    <lb n="5"/><supplied reason="lost">ძე</supplied>
                                <persName type="local" key="ივანე II მხარგრძელი"><supplied reason="lost">ივანე</supplied></persName>
                                <roleName nymRef="მანდატურთუხუცეს"><supplied reason="lost">მანდატურთუხუცე</supplied>
                    <lb n="6" break="no"/>სისა</roleName>
                                    და
                                    <roleName nymRef="ამირსპასალარ">ამირსპასალარისაჲ</roleName>
                                    <w lemma="მეორე">მეორედ</w>
                                    <w lemma="განახლება">განახლებად</w>
                                    და
                                    <w lemma="შემკობა">შე
                    <lb n="7" break="no"/>მკობად</w>
                                    <w lemma="დიდებულ">დიდებულისა</w>
                                    <w lemma="საყდარ">საყდრისა</w>
                                    <w lemma="წმიდა">წმიდისა</w>
                                    <w lemma="ძელ"><supplied reason="lost">ძელი</supplied></w>
                                    <w lemma="ჭეშმარიტ"><supplied reason="lost">ჭეშმარიტი</supplied>სასა</w>
                                     <w lemma="საოხ">საოხად</w>
                                    და
                                    <w lemma="სალხინებელ">სა
                    <lb n="8" break="no"/>ლხინებლად</w>
                                <w lemma="სულ">სულთა</w>
                                <w lemma="ჩუენ">ჩუენთა</w>
                    <lb n="9"/>და
                                <w lemma="მშობელ">მშობელთა</w>
                    <lb n="10"/><w lemma="ჩუენ">ჩუენთათჳს</w>
                                და
                                <w lemma="ყოველ">ყოველთა</w>
                    <lb n="11"/><w lemma="მომავალ">მომავალთა</w>
                                <w lemma="ჩუენ">ჩუენთათჳს</w>
                                <w lemma="საუკუნო">საუკუნოდ</w>
                                <w lemma="შემდგომ">შემდგომითი</w>
                                <w lemma="შემდგომ">შემდგომათა</w>
                                <w lemma="ლოცვა">ლოც<supplied reason="lost">ვა</supplied></w>
                                <w lemma="ყოფა"><supplied reason="lost">ყავ</supplied>თ</w>
                                <w lemma="სადიდებელ"><supplied reason="lost">სადიდებლად</supplied></w>
                                <w lemma="ღმერთ">ღმრთისა</w>
                                <w lemma="მოწყალე">მოწყალისა</w>
                                <w lemma="მონა">მონისათვის</w>
                                <rs type="date"><w lemma="ქრონიკონ">ქრონიკონი</w>
                                <w lemma="ყოფა">იყო</w>
                                 <num>ტოფ</num> </rs>
                 </ab>
               </div>