ჰნევანქის (ძელი ჭეშმარიტი) თეოდორე მამათმთავრის წარწერა
საამშენებლო
კრიტიკული გამოცემა · Interpretive Edition
დიპლომატიური გამოცემა · Diplomatic Edition
ქართული
მამის, ძის და სული წმიდის შეწევნით, წმიდა ღმრთისმშობლის და მარადისქალწულ მარიამის, წმიდათა წინაწარმეტყუელთა, მოციქულთა, მღუდელმთავართა მეოხებით, ავაშენე ეს კარიბჭე პირველად დღეგრძელობისათვის და სალოცველად მანდატურთუხუცეს მხარგრძელთათჳს, თეოდორე მამათმთავარი მომიხსენეთ და ლოცვა ყავთ.
ჰნევანქის (ძელი ჭეშმარიტი) ნამონასტრალი მდებარეობს ძორაგეტის ხეობაში, მდინარის მარჯვნივ, რკინიგზის სადგურ თუმანიანიდან სტეფანავანისკენ მიმავალი გზის პირას, ახლანდელი ძორაჰესის საგუბარს ზემოთ. სამონასტრო კომპლექსი რამდენიმე ნაგებობას შეიცავს, რომელთა შორის უძველესია ცენტრალურგუმბათიანი ჯვარის რიგის ტრიქონკი, IX საუკუნის შემდეგ არაერთგზის განახლებული. მიშენებული აქვს კარიბჭე სამხრეთის მხრიდან. ჰნევანქის მონასტერი ნანახი აქვს ვახუშტი ბატონიშვილს, რომელიც მის შესახებ წერს: „კვალად დასავლით ამისა (ქობერისა, ლ. მ.-ბ.) არს მონასტერი ძელი ჭეშმარიტისა - მშვენიერი, ამ ბერდუჯის მდინარესა ზედა, უპყრავსთ სომეხთავე. აქა არს მაღალს კლდესა შინა ქვაბნი მრავალნი, და მას ქვაბსა შინა მდებარეობენ შიგნნი მრავალნი ძველნი, არამედ კაცთა აუსვლელობით უხმარ არიან. დასავლით ამისსა არს ციხე ლორისა და ქალაქი მცირე“ (ვახუშტი, აღწერა სამეფოსა საქართველოსა, 35). წარწერა 1964 წელს შეისწავლა და გამოსცა ლეონ მელიქსეთ-ბეგმა. მას მიაჩნია, რომ ეს ძეგლი თავდაპირველად სომეხ ანტიქალკედონიანთა კერა იყო, შემდეგ კი, XII საუკუნიდან, ქალკედონიანთა ხელში გადასულა, რისი დასტურიცაა XII-XIII საუკუნეების ქართული ასომთავრული წარწერები მის გარე კედლებზე. მისი აზრით, წარწერაში მოხსენიებული მანდატურთუხუცესი მხარგრძელთაგანი შეიძლება იყოს ივანე მანდატურთუხუცესი, ხოლო თეოდორე მამათმთავარი - ან ადგილობრივი სავანის მამასახლისი, ანდა ქართველთა კათალიკოსი თეოდორე, რომელიც მამამთავრობდა 1186-1206 წლებში (თეოდორე II).
<div xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" type="edition" xml:lang="ka" ana="mtavruli" xml:space="preserve">
<!--[შეწევნითა მამისაჲთა], ძისაჲთა, სულისა წმიდისაჲთა, მეოხებითა წმიდისა ღმრთისმშობელისათა და მარადის ქალწულ
მარიამისაჲთა, მეოხებითა წმიდათა წინაწარ მეტყუელთა, მოციქულთა, მღუდელმ[თავართა]
აღვაშენე კარის ბჭე ესე პირველად დღეგრძელობისა[თჳს და მანდატ-
ურთუხუცესისათჳს მხარგრძელთათჳს სალოცველად, თეოდორე მამათ
[მთავარი მომიხ]სენეთ და ლო[ცვა ყავთ].
-->
<ab>
<lb n="1"/><w lemma="შეწევნა"><supplied reason="lost">შეწევნითა</supplied></w>
<w lemma="მამა"><supplied reason="lost">მამისაჲთა</supplied></w>
<w lemma="ძე"><expan><abbr>ძ</abbr><ex>ი</ex><abbr>ს</abbr><ex>აჲ</ex><abbr>თა</abbr></expan></w>
<w lemma="სულ"><expan><abbr>ს</abbr><ex>უ</ex><abbr>ლ</abbr><ex>ი</ex><abbr>სა</abbr></expan></w>
<w lemma="წმიდა"><expan><abbr>წ</abbr><ex>მიდი</ex><abbr>ს</abbr><ex>აჲ</ex><abbr>თა</abbr></expan></w>
<w lemma="მეოხება"><expan><abbr>მ</abbr><ex>ეო</ex><abbr>ხ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ბ</abbr><ex>ი</ex><abbr>თა</abbr></expan></w>
<w lemma="წმიდა"><expan><abbr>წ</abbr><ex>მიდის</ex><abbr>ა</abbr></expan></w>
<w lemma="ღმრთისმშობელ"><expan><abbr>ღ</abbr><ex>მრთი</ex><abbr>სმშ</abbr><ex>ო</ex>ბელ<supplied reason="lost">ისათა</supplied></expan></w>
<supplied reason="lost">და</supplied>
<w lemma="მარადის"><supplied reason="lost"><expan><abbr>მ</abbr><ex>არადი</ex><abbr>ს</abbr></expan></supplied></w>
<w lemma="ქალწულ"><supplied reason="lost"><expan><abbr>ქ</abbr><ex>ა</ex><abbr>ლწ</abbr><ex>უ</ex><abbr>ლ</abbr></expan></supplied></w>
<lb n="2"/><name nymRef="მარიამ"><expan><supplied reason="lost"><abbr>მ</abbr><ex>ა</ex><abbr>რ</abbr><ex>ია</ex></supplied><abbr>მ</abbr><ex>ისაჲ</ex><abbr>თა</abbr></expan></name>
<w lemma="მეოხება"><expan><abbr>მ</abbr><ex>ეო</ex><abbr>ხ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ბ</abbr><ex>ი</ex><abbr>თა</abbr></expan></w>
<w lemma="წმიდა"><expan><abbr>წ</abbr><ex>მიდა</ex><abbr>თა</abbr></expan></w>
<w lemma="წინაწარმეტყუელ"><expan><abbr>წ</abbr><ex>ინა</ex><abbr>წ</abbr><ex>არმეტ</ex><abbr>ყ</abbr><ex>უელ</ex><abbr/>თა</expan></w>
<w lemma="მოციქულ"><expan><abbr>მ</abbr><ex>ო</ex><abbr>ც</abbr><ex>ი</ex><abbr>ქ</abbr><ex>ულ</ex><abbr>თა</abbr></expan></w>
<w lemma="მღუდელმთავარ"><expan><abbr>მღ</abbr><ex>უ</ex><abbr>დ</abbr><ex>ელ</ex><abbr>თ</abbr><supplied reason="lost">მთავართა</supplied></expan></w>
<lb n="3"/><w lemma="აღშენება"><expan><supplied reason="lost"><abbr>აღ</abbr></supplied><abbr>ვ</abbr><ex>ა</ex><abbr>შ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ნ</abbr>ე</expan></w>
<w lemma="კარი"><expan><abbr>კ</abbr><ex>ა</ex><abbr>რ</abbr><ex>ი</ex><abbr>ს</abbr></expan></w>
<w lemma="ბჭე">ბჭე</w>
<w lemma="ესე">ესე</w>
<w lemma="პირველ"><expan><abbr>პ</abbr><ex>ირველა</ex><abbr>დ</abbr></expan></w>
<w lemma="დღეგრძელობა"><expan><abbr>დღ</abbr><ex>ე</ex><abbr>გრძ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ლ</abbr><ex>ო</ex><abbr>ბ</abbr><ex>ი</ex><abbr>ს</abbr><supplied reason="lost">ათჳს</supplied></expan></w>
<supplied reason="lost">და</supplied>
<roleName nymRef="მანდატურთუხუცეს"><expan><supplied reason="lost">მანდატ
<lb n="4" break="no"/>რ</supplied><abbr>თუხ</abbr><ex>უ</ex><abbr>ც</abbr><ex>ე</ex><abbr>ს</abbr><ex>ი</ex><abbr>ს</abbr><ex>ა</ex><abbr>თ</abbr><ex>ჳ</ex><abbr>ს</abbr></expan></roleName>
<name nymRef="მხარგრძელ"><expan><abbr>მხ</abbr><ex>ა</ex><abbr>რგრძ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ლთ</abbr><ex>ა</ex><abbr>თ</abbr><ex>ჳ</ex><abbr>ს</abbr></expan></name>
<w lemma="სალოცველ"><expan><abbr>ს</abbr><ex>ა</ex><abbr>ლ</abbr><ex>ო</ex><abbr>ცვ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ლ</abbr><ex>ა</ex><abbr>დ</abbr></expan></w>
<persName type="local" key="თეოდორე მამათმთავარი"><expan><abbr>თ</abbr><ex>ეოდორ</ex><abbr>ე</abbr></expan></persName>
<roleName nymRef="მამათმთავარ"><expan><abbr>მ</abbr><ex>ა</ex><abbr>მ</abbr><supplied reason="lost"><ex>ა</ex><abbr>თ
<lb n="5" break="no"/>მთ</abbr><ex>ა</ex><abbr>ვ</abbr><ex>ა</ex><abbr>რი</abbr></supplied></expan></roleName>
<w lemma="მოხსენება"><expan><supplied reason="lost">მომიხ</supplied><abbr>ს</abbr><ex>ე</ex><abbr>ნ</abbr><ex>ე</ex><abbr>თ</abbr></expan></w>
და
<w lemma="ლოცვა"><expan><abbr>ლ</abbr><ex>ო</ex><abbr>ც</abbr><ex>უ</ex><abbr>ა</abbr></expan></w>
<w lemma="ქმნა"><supplied reason="lost">ყავთ</supplied></w>
</ab>
</div>