წილკნის ღვთისმშობლის ხატი

№ ECG432 📅 XII 🌐 grc

XML

სადიდებელი

ძირითადი ინფორმაცია · Basic Information

ECG432

ენა · Language

grc

რედაქტორი · Editor

თინათინ ყაუხჩიშვილი

დათარიღება · Dating

XII

ფიზიკური აღწერა · Physical Description

ობიექტი · Object Type

ხატი

განლაგება · Layout

წილკნის ღვთისმშობლის ხატი მიჩნეულია ქართული ხელოვნების ძეგლად. ღვთისმშობელი ყრმით (ცენტრალური ნაწილი ხატის) ცვილოვანი ფერწერითაა შესრულებული (ენკაუსტიკა). შარავანდები - მინანქრებიანია. ყრმის თავზე ფირფიტაა ზედ ჭედური წარწერით; ღვთისმშობელს მარჯვენა მხარსა და კისერს შორის წითელი საღებავით აქვს წარწერა; ხატის ჩარჩოზე 3 მხარეს არის მედალიონები (მინანქრიანი და ჭედური). ხოლო IV მხარეს, ქვემოთ 3 სტრიქონად ქართული ასომთავრული წარწერა (მთავარეპისკოპოსის, ბართოლომეოსის ღვაწლის აღნიშვნით). ზემოთა არშიაზე შემორჩენილია 2 მედალიონი, მინანქრიანი (დიამ. 6 სმ.). მათზე გამოსახულების ორსავე მხარეს სიგრძივ არის სახელთა აღნიშვნა (მარჯვენა და მარცხენა მედალიონებზე); ხატის მარცხენა ჩარჩოზე შემორჩენილთაგან ზემოთა მედალიონს (დიამ. 6 სმ.) აქვს წარწერა ორსავე კიდეზე სიგრძივ; მარჯვენა მხარეს წარწერის სიმეტრიულად არის მედალიონი (დიამ. 6 სმ.) წარწერით, ასევე კიდეებზე სიგრძივ; მუზეუმის სეიფში დაცულია 2 მედალიონი (დიამ. 3,3, სმ.), რომლებზედაც მსხვილად, თეთრი მინანქრით გამოყვანილია ბერძნული ასოები. ეს მედალიონებიც ოდესღაც ამკობდა წილკნის ღვთისმშობლის ხატს.

ადგილმდებარეობა · Location

აღმოჩენილია· Found

წილკანი · Tsilkani

ბიბლიოგრაფია · Bibliography

1. თინათინ ყაუხჩიშვილი "ბერძნული წარწერების კორპუსი" (2009), 285-286

2. თინათინ ყაუხჩიშვილი "ბერძნული წარწერები საქართველოში", 276

კრიტიკული გამოცემა · Interpretive Edition

Ἰ(ησοῦ)ς Χ(ριστό)ς

μ(ήτ)ηρπ θ(εο)ῦ

ὁ Θεόδορποςγ

ὁ Θεόδορπος

5ὁ [ἅγιος] Δαμιαν[ός]

ὁ [ἅγιος] Π[α]ντ[ελ]εήμ[ων]

μ(ήτ)ηρ θ(εο)ῦ

დიპლომატიური გამოცემა · Diplomatic Edition

ἸΣ ΧΣ

ΜΗΡΠ ΘΥ͂

Ὁ ΘΕΌΔΟΡΠΟΣΓ

Ὁ ΘΕΌΔΟΡΠΟΣ

5Ὁ ΔΑΜΙΑΝ

Ὁ ΠΝΤΕΉΜ

ΜΗΡ ΘΥ͂

ქართული

იესუ ქრისტე დედა ღმრთისა [წმ.] თევდორე (სტრატილატი) [წმ.] თევდორე (ტირონი) წმ. დამიანე წმ. პანტელეომონი დედა ღმრთისა

ყურადღებას იპყრობს „ქრისტეს“ დაწერილობა, ტრადიციული XC-ს მაგიერ არის IX, თუ PX- ე.ი. შემოკლება ხდება სხვაგვარად, თანაც გადაადგილებულია ასოთა თანრიგი. ღვთისმშობლის წარწერაშიც ასოები გადაადგილებულია - შებრუნებულია ასოთა თანრიგი. შესაძლოა ტრადიციული ნორმების დარღვევა ქართველ ოსტატზე მიუთითებდეს, ან ოსტატის შეცდომაზე (ტრაფარეტი ვერ მოიხმარა), მაგრამ აღსანიშნავია, რომ ერთ ხატზე 2 ასეთი ერთი ტიპის თავისებურებაა. ყველა ეს ბერძნულწარწერიანი მედალიონი, ისევე, როგორც ღვთისმშობლისა და ყრმის შარავანდები XII საუკუნით არის დათარიღებული და მიჩნეულია ბიზანტიურ ნახელავად (ხატი შემკობილია ჭედური ფირფიტებით, რომელთაც ქართული მთავრული წარწერები აქვს). ბერძნული წარწერები (გარდა ქრისტესა და ღვთისმშობლის სახელთა აღნიშვნისა), რაიმე თავისებურებას არ იჩენენ. ამგვარი წარწერები XI-XIII სს-ში ჩვეულებრივია.

<div xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" type="edition" xml:lang="grc" xml:space="preserve">
                
                        <!-- ΙC ΙΧ  Ἰ[ησοῦ]ς Χ[ριστό]ς 
                        ΜΗΠ VΘ  μ[ήτ]ηρ θ[εο]ῦ  
                        Ο Θ Ε Ο Δ Ω Π Ο Γ   Ὁ Θεόδορος
                        Ο Θ Ε Ο Δ Ω Π Ο ς   Ὁ Θεόδορος 
                        Ο Δ Α Μ Ι Α Ν    ὁ [ἅγιος] Δαμιανός 
                        Ο Π  Ν Τ  Ε Η Μ   ὁ [ἅγιος] Π[α]ντ[ελ]εήμ[ων] 
                        ΜΗΡ ΘΥ   μ[ήτ]ηρ θ[εο]ῦ-->
                     
            
        
         <ab>
            <lb n="1"/><expan><abbr>Ἰ</abbr><ex>ησοῦ</ex><abbr>ς</abbr></expan> <expan><abbr>Χ</abbr><ex>ριστό</ex><abbr>ς</abbr></expan>
        
            <lb n="2"/><w lemma="μήτηρ"><expan><abbr>μ</abbr><ex>ήτ</ex><abbr>η<choice><reg>ρ</reg><orig>π</orig></choice></abbr></expan></w> <w lemma="θεός"><expan><abbr>θ</abbr><ex>εο</ex><abbr>ῦ</abbr></expan></w>
        
            <lb n="3"/>ὁ <persName type="saint" key="წმ. თეოდორე სტრატილატი"><name nymRef="Θεόδορος">Θεόδο<choice><reg>ρ</reg><orig>π</orig></choice>ο<choice><reg>ς</reg><orig>γ</orig></choice></name></persName>
        
            <lb n="4"/>ὁ <persName type="saint" key="წმ. თეოდორე ტირონი"><name nymRef="Θεόδορος">Θεόδο<choice><reg>ρ</reg><orig>π</orig></choice>ος</name></persName>
         
           <lb n="5"/>ὁ <w lemma="ἅγιος"><supplied reason="subaudible">ἅγιος</supplied></w> <persName type="saint" key="წმ. დამიანე"><name nymRef="Δαμιανός">Δαμιαν<supplied reason="subaudible">ός</supplied></name></persName>
        
           <lb n="6"/>ὁ <w lemma="ἅγιος"><supplied reason="subaudible">ἅγιος</supplied></w> <persName type="saint" key="წმ. პანტელეიმონი"><name nymRef="Παντελεήμων">Π<supplied reason="subaudible">α</supplied>ντ<supplied reason="subaudible">ελ</supplied>εήμ<supplied reason="subaudible">ων</supplied></name></persName>
        
            <lb n="7"/><w lemma="μήτηρ"><expan><abbr>μ</abbr><ex>ήτ</ex><abbr>ηρ</abbr></expan></w> <w lemma="θεός"><expan><abbr>θ</abbr><ex>εο</ex><abbr>ῦ</abbr></expan></w>
         </ab>    
       </div>