ვალეს დედისიმედის წარწერა (ყველაზე დიდი ეპიგრაფიკული ძეგლი საქართველოში)
მოსახსენებელი
კრიტიკული გამოცემა · Interpretive Edition
დიპლომატიური გამოცემა · Diplomatic Edition
ქართული
ღვთის ნებით, მე, ღვთივგვირგვინოსნის, იესეიან-დავითიან-სოლომონიან-ბაგრატოვანის, ქართველთა მეფეთ-მეფის კონსტანტინეს შვილიშვილმა, მეფე ბაგრატის ასულმა, ათაბაგ-ამირსპასალარის სახლის რძალმა, დედისიმედმა, მეორედ ავაშენე ეს წმინდა ეკლესია შენთვის, ცის მბაძავი ვალის ღვთისმშობელისათვის, რათა დაგვიცვა და გვიმფარველო აქ და საუკუნო ცხოვრებაში მე და ჩემს თანამეცხედრე ათაბაგ ქაიხოსროს. ჩვენი შვილები: ყვარყვარე, მზეჭაბუკ, მანუჩარ, თუალშუენიერი, ივანე და თამარი დღეგრძელობით დაიცავი, ამინ. მათ დას, ელენეს, სასუფეველი დაუმკვიდრე. მამაჩემს, მეფე ბაგრატს, და მის თანამეცხედრეს, დედოფალ ელენეს, ღმერთმა შეუნდოს. ჩემს ძმებს: ჰერაკლეს და აშოთანს შეუნდოს ღმერთმა. ჩემს დას თეოდორას შეუნდოს ღმერთმა, ამენ. ვახტანგ და ჰერაკლე დღეგრძელობით დაიცავი, ამენ. ჩემი ძმა არჩილი, აგარიანების მიერ მოტაცებული და ცთუნებული, გამოიხსენი და პირველ პატივში დააბრუნე, ამინ.
ვალეს დედისიმედის წარწერა ყველაზე დიდი ეპიგრაფიკული ძეგლია საქართველოში. იგი ქართულ ეპიგრაფიკაში საკმაოდ ცნობილი ძეგლია, გამოქვეყნებულია რამდენჯერმე ქართულ, რუსულ და ფრანგულ ენებზე (1. M. Brosset, RaII, pp.129-130; 2. ვინმე მესხი (ივ. გვარამაძე), მგზავრის ბიჯი, „დროება“, 12.VIII.1881; 3. MAK, IV, c. 72; 4. ე. თაყაიშვილი, სამი ისტორიული ქრონიკა, ტფ.,1890, 139; 5. E. Такаишвили, Источники грузинских летописей, СМОМПК, XXVIII, 1900, c. 209; 6. E. Такаишвили, Надписи церкви в Вале, с. 73-75 7. რ. მეფისაშვილი, ვალეს ტაძარი და მისი აღმშენებლობის ორი ძირითადი პერიოდი, ქხ, 3, 1950, 30). წარწერა არ არის დათარიღებული, მაგრამ ტექსტში დასახელებული მრავალი ისტორიული პირის მოღვაწეობის დროის ურთიერთშეჯერების საფუძველზე ექვთიმე თაყაიშვილის მიერ დათარიღებულია 1561-1564 წლებით. წარწერა შინაარსით მრავალრიცხოვან პირთა მოსახსენებელია. განსაკუთრებით მისი მეორე ნაწილი. თუმცა მასში დედისიმედის მიერ ეკლესიის მეორედ აღშენებაზეცაა საუბარი.
<div xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" type="edition" xml:lang="ka" ana="mtavruli" xml:space="preserve">
<!--"1. †ნებ(ი)თა
ღ(მრ)თ(ი)ს(ა)თა მე
ღ(მრთ)ივ გ(უი)რგ(უი)ნ(ოსნ)ის,
იეს(ე)ი(ა)ნ დ(ა)ვ(ი)თ(ია)ნ
ს(ო)ლ(ო)მ(ონია)ნ ბ(ა)გ(რა)ტ(ოა)ნ(ი)სა
ქართვ(ე)ლთ მ(ე)ფ(ე)თ
მ(ე)ფის კ(ო)სტ(ა)ნტ(ი)ნ(ე)ს
შვ(ი)ლ(ი)ს შვ(ი)ლმ(ა)ნ
მ(ე)ფის ბ(ა)გრ(ა)ტის ას
ულმ(ა)ნ, ათ(ა)ბ(ა)გ
ამი(რ)სპ(ა)ს(ა)ლ(ა)რ(ი)ს ს(ა)ხ
ლის რძ(ა)ლმ(ა)ნ
2. დედ(ი)სიმ(ე)დმ(ა)ნ მ(ე)ორ(ე)დ
აღვ(ა)შ(ე)ნე წ(მიდა)ჲ ესე
ეკლ(ე)სია შ(ე)ნ ც(ა)თა
მობაძ(ა)ვისა ვ(ა)ლისა
ღ(მრ)თისმშ(ო)ბ(ე)ლისა, რ(ათ)ა
მცვ(ე)ლ მფ(ა)რვ(ე)ლ გუ(ე)ქმ
ნა აქა და მ(ე)რმესა
მ(ა)ს ს(აუ)კ(უ)ნ(ე)სა მე და
თ(ა)ნამეცხ(ე)დრესა ჩ(ე)მსა
ათ(ა)ბ(ა)გსა ქ(ა)იხოსრ(ო)ს და
ძენი ჩ(უე)ნნი ყ(ვა)რყ(ვა)რე
მზეჭ(ა)ბუკ მ(ა)ნ(უ)ჩ(ა)რ თ(უა)ლ
შუენიერი ივ(ა)ნე და
თ(ა)მ(ა)რი დღეგრძ(ე)ლობით
დაიცვენ ა(მე)ნ დასა მ(ა)თსა
ელენ(ე)ს ს(ა)ს(უ)ფ(ე)ვ(ე)ლი დ(აუ)მკ(ვი)დრე
3. მ(ა)მ(ა)სა ჩ(ე)მსა მ(ე)ფ(ე)ს
ბ(ა)გრ(ა)ტს თ(ა)ნამ(ე)ცხ(ედ)
რესა მი(ს)სა დ(ედო)ფ(ა)ლსა
ელენეს შ(ეუ)ნ(დო)ს ღ(მერთმა)ნ
ძმ(ა)სა ჩ(ე)მსა ჰ(ე)რ(ა)კლ
ეს და აშოთ(ან)ს,
შ(ეუ)ნ(დო)ს ღ(მერთმა)ნ დასა ჩ(ე)მსა
თ(ეო)დ(ო)რ(ა)ს შ(ეუ)ნ(დო)ს ღ(მერთმა)ნ ა(მე)ნ
ვ(ა)ხტ(ა)ნგ და ჰ(ე)რ
აკლე დღეგრ(ძელო)ბით
დაიცვენ ა(მე)ნ და
ძმა ჩ(ე)მი არჩილ
აგ(ა)რი(ა)ნთა მ(იე)რ წ(ა)რტყ
ვ(ე)ნ(ი)ლი და ცთ(უ)ნებ(უ)ლი
გ(ა)მოიჴსენი და კ(უალა)დ
აგე პირველსავე
პატ(ი)ვსა ა(მე)ნ"-->
<ab>
<lb n="1"/>†<w lemma="ნება"><expan><abbr>ნებ</abbr><ex>ი</ex><abbr>თა</abbr></expan></w>
<lb n="2"/><w lemma="ღმერთ"><expan><abbr>ღ</abbr><ex>მრ</ex><abbr>თ</abbr><ex>ი</ex><abbr>ს</abbr><ex>ა</ex><abbr>თა</abbr></expan></w>
<w lemma="მე">მე</w>
<lb n="3"/><w lemma="ღმრთივგვირგვინოსან"><expan><abbr>ღ</abbr><ex>მრთ</ex><abbr>ივგ</abbr><ex>უი</ex><abbr>რგ</abbr><ex>უი</ex><abbr>ნ</abbr><ex>ოსნ</ex><abbr>ის</abbr></expan></w>
<lb n="4"/><persName type="local" key="კონსტანტინე II" ref="https://en.wikipedia.org/wiki/Constantine_II_of_Georgia"><name nymRef="იესე"><expan><abbr>იეს</abbr><ex>ე</ex><abbr>ი</abbr><ex>ა</ex><abbr>ნ</abbr></expan></name>
<roleName nymRef="იესეიან-დავითიან-სოლომონიან-ბაგრატოვანი"><expan><abbr>დ</abbr><ex>ა</ex><abbr>ვ</abbr><ex>ი</ex><abbr>თ</abbr><ex>ია</ex><abbr>ნ</abbr></expan>
<lb n="5"/><expan><abbr>ს</abbr><ex>ო</ex><abbr>ლ</abbr><ex>ო</ex><abbr>მ</abbr><ex>ონია</ex><abbr>ნ</abbr></expan>
<expan><abbr>ბ</abbr><ex>ა</ex><abbr>გ</abbr><ex>რა</ex><abbr>ტ</abbr><ex>ოა</ex><abbr>ნ</abbr><ex>ი</ex><abbr>სა</abbr></expan></roleName>
<lb n="6"/><placeName type="ethnic" nymRef="ქართველ"><expan><abbr>ქართვ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ლთ</abbr></expan></placeName>
<roleName nymRef="მეფეთა მეფე"><w lemma="მეფე"><expan><abbr>მ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ფ</abbr><ex>ე</ex><abbr>თ</abbr></expan></w>
<lb n="7"/><expan><abbr>მ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ფის</abbr></expan></roleName>
<expan><abbr>კ</abbr><ex>ო</ex><abbr>სტ</abbr><ex>ა</ex><abbr>ნტ</abbr><ex>ი</ex><abbr>ნ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ს</abbr></expan></persName>
<lb n="8"/><w lemma="შვილიშვილ"><expan><abbr>შვ</abbr><ex>ი</ex><abbr>ლ</abbr><ex>ი</ex><abbr>სშვ</abbr><ex>ი</ex><abbr>ლმ</abbr><ex>ა</ex><abbr>ნ</abbr></expan></w>
<lb n="9"/><roleName nymRef="მეფე"><expan><abbr>მ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ფის</abbr></expan></roleName>
<persName type="local" key="ბაგრატ I მუხრანბატონი [კონსტანტინე II-ის ძე]" ref="https://en.wikipedia.org/wiki/Bagrat_I,_Prince_of_Mukhrani"><expan><abbr>ბ</abbr><ex>ა</ex><abbr>გრ</abbr><ex>ა</ex><abbr>ტის</abbr></expan> </persName>
<w lemma="ასულ"><expan><abbr>ას
<lb n="10" break="no"/>ულმ</abbr><ex>ა</ex><abbr>ნ</abbr></expan></w>
<roleName nymRef="ათაბაგ"><w lemma="ათაბაგ"><expan><abbr>ათ</abbr><ex>ა</ex><abbr>ბ</abbr><ex>ა</ex><abbr>გ</abbr></expan></w></roleName>
<lb n="11"/><roleName nymRef="ამირსპასალარ"><expan><abbr>ამი</abbr><ex>რ</ex><abbr>სპ</abbr><ex>ა</ex><abbr>ს</abbr><ex>ა</ex><abbr>ლ</abbr><ex>ა</ex><abbr>რ</abbr><ex>ი</ex><abbr>ს</abbr></expan></roleName>
<w lemma="სახლ"><expan><abbr>ს</abbr><ex>ა</ex><abbr>ხ
<lb n="12" break="no"/>ლის</abbr></expan></w>
<w lemma="რძალ"><expan><abbr>რძ</abbr><ex>ა</ex><abbr>ლმ</abbr><ex>ა</ex><abbr>ნ</abbr></expan></w>
<lb n="1"/><persName type="local" key="დედისიმედი [ასული ბაგრატ I მუხრანბატონისა, ქაიხოსრო II ჯაყელის მეუღლე]" ref="https://en.wikipedia.org/wiki/Dedisimedi"><expan><abbr>დედ</abbr><ex>ი</ex><abbr>სიმ</abbr><ex>ე</ex><abbr>დმ</abbr><ex>ა</ex><abbr>ნ</abbr></expan></persName>
<w lemma="მეორე"><expan><abbr>მ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ორ</abbr><ex>ე</ex><abbr>დ</abbr></expan></w>
<lb n="2"/><w lemma="აშენება"><expan><abbr>აღვ</abbr><ex>ა</ex><abbr>შ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ნე</abbr></expan></w>
<w lemma="წმიდა"><expan><abbr>წ</abbr><ex>მიდა</ex><abbr>ჲ</abbr></expan></w>
<w lemma="ესე">ესე</w>
<lb n="3"/><w lemma="ეკლესია"><expan><abbr>ეკლ</abbr><ex>ე</ex><abbr>სია</abbr></expan></w>
<w lemma="შენ"><expan><abbr>შ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ნ</abbr></expan></w>
<w lemma="ცა"><expan><abbr>ც</abbr><ex>ა</ex><abbr>თა</abbr></expan></w>
<lb n="4"/><w lemma="მობაძავ"><expan><abbr>მობაძ</abbr><ex>ა</ex><abbr>ვისა</abbr></expan></w>
<placeName nymRef="ვალე"><expan><abbr>ვ</abbr><ex>ა</ex><abbr>ლისა</abbr></expan></placeName>
<lb n="5"/><w lemma="ღმრთისმშობელ"><expan><abbr>ღ</abbr><ex>მრ</ex><abbr>თისმშ</abbr><ex>ო</ex><abbr>ბ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ლისა</abbr></expan></w>
<w lemma="რათა"><expan><abbr>რ</abbr><ex>ათ</ex><abbr>ა</abbr></expan></w>
<lb n="6"/><w lemma="მცველ"><expan><abbr>მცვ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ლ</abbr></expan></w>
<w lemma="მფარველ"><expan><abbr>მფ</abbr><ex>ა</ex><abbr>რვ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ლ</abbr></expan></w>
<w lemma="ქმნა"><expan><abbr>გუ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ქმ
<lb n="7" break="no"/>ნა</abbr></expan></w>
<w lemma="აქ">აქა</w>
და
<w lemma="მერმე"><expan><abbr>მ</abbr><ex>ე</ex><abbr>რმესა</abbr></expan></w>
<lb n="8"/><w lemma="მას"><expan><abbr>მ</abbr><ex>ა</ex><abbr>ს</abbr></expan></w>
<w lemma="საუკუნე"><expan><abbr>ს</abbr><ex>აუ</ex><abbr>კ</abbr><ex>უ</ex><abbr>ნ</abbr><ex>ე</ex><abbr>სა</abbr></expan></w>
<w lemma="და">მე</w>
<w lemma="და">და</w>
<lb n="9"/><w lemma="თანამეცხედრე"><expan><abbr>თ</abbr><ex>ა</ex><abbr>ნამეცხ</abbr><ex>ე</ex><abbr>დრესა</abbr></expan></w>
<w lemma="ჩემი"><expan><abbr>ჩ</abbr><ex>ე</ex><abbr>მსა</abbr></expan></w>
<lb n="10"/><persName type="local" key="ქაიხოსრო II ჯაყელი" ref="https://en.wikipedia.org/wiki/Kaikhosro_II_Jaqeli"><roleName nymRef="ათაბაგ"><w lemma="ათაბაგ"><expan><abbr>ათ</abbr><ex>ა</ex><abbr>ბ</abbr><ex>ა</ex><abbr>გსა</abbr></expan></w></roleName>
<expan><abbr>ქ</abbr><ex>ა</ex><abbr>იხოსრ</abbr><ex>ო</ex><abbr>ს</abbr></expan></persName>
და
<lb n="11"/><w lemma="ძე">ძენი</w>
<w lemma="ჩუენი"><expan><abbr>ჩ</abbr><ex>უე</ex><abbr>ნნი</abbr></expan></w>
<persName type="local" key="ყვარყვარე IV ჯაყელი [ქაიხოსრო II ჯაყელისა და დედისიმედის ძე]" ref="https://en.wikipedia.org/wiki/Qvarqvare_IV_Jaqeli"><expan><abbr>ყ</abbr><ex>ვა</ex><abbr>რყ</abbr><ex>ვა</ex><abbr>რე</abbr></expan></persName>
<lb n="12"/><persName type="local" key="მზეჭაბუკ [ქაიხოსრო II ჯაყელისა და დედისიმედის ძე]"><expan><abbr>მზეჭ</abbr><ex>ა</ex><abbr>ბუკ</abbr></expan></persName>
<persName type="local" key="მანუჩარ II ჯაყელი, მუსტაფა-ფაშა [ქაიხოსრო II ჯაყელისა და დედისიმედის ძე]" ref="https://en.wikipedia.org/wiki/Manuchar_II_Jaqeli"><expan><abbr>მ</abbr><ex>ა</ex><abbr>ნ</abbr><ex>უ</ex><abbr>ჩ</abbr><ex>ა</ex><abbr>რ</abbr></expan></persName>
<persName type="local" key="თუალშუენიერ [ქაიხოსრო II ჯაყელისა და დედისიმედის ძე]"><expan><abbr>თ</abbr><ex>უა</ex><abbr>ლ
<lb n="13" break="no"/>შუენიერი</abbr></expan></persName>
<persName type="local" key="ივანე [ქაიხოსრო II ჯაყელისა და დედისიმედის ძე]"><expan><abbr>ივ</abbr><ex>ა</ex><abbr>ნე</abbr></expan></persName>
და
<lb n="14"/><persName type="local" key="თამარ [ქაიხოსრო II ჯაყელისა და დედისიმედის ძე]"><expan><abbr>თ</abbr><ex>ა</ex><abbr>მ</abbr><ex>ა</ex><abbr>რი</abbr></expan></persName>
<w lemma="დღეგრძელობა"><expan><abbr>დღეგრძ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ლობით</abbr></expan></w>
<lb n="15"/><w lemma="დაცვა">დაიცვენ</w>
<w lemma="ამენ"><expan><abbr>ა</abbr><ex>მე</ex><abbr>ნ</abbr></expan></w>
<w lemma="და">დასა</w>
<w lemma="მათ"><expan><abbr>მ</abbr><ex>ა</ex><abbr>თსა</abbr></expan></w>
<lb n="16"/><name nymRef="ელენე"><expan><abbr>ელენ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ს</abbr></expan></name>
<w lemma="სასუფეველ"><expan><abbr>ს</abbr><ex>ა</ex>ს<ex>უ</ex>ფ<ex>ე</ex>ვ<ex>ე</ex>ლი</expan></w>
<w lemma="დამკვიდრება"><expan><abbr>დ</abbr><ex>აუ</ex><abbr>მკ</abbr><ex>ვი</ex><abbr>დრე</abbr></expan></w>
<lb n="1"/><w lemma="მამა"><expan><abbr>მ</abbr><ex>ა</ex><abbr>მ</abbr><ex>ა</ex><abbr>სა</abbr></expan></w>
<w lemma="ჩემი"><expan><abbr>ჩ</abbr><ex>ე</ex><abbr>მსა</abbr></expan></w>
<persName type="local" key="ბაგრატ I მუხრანბატონი [კონსტანტინე II-ის ძე]" ref="https://en.wikipedia.org/wiki/Bagrat_I,_Prince_of_Mukhrani"><roleName nymRef="მეფე"><w lemma="მეფე"><expan><abbr>მ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ფ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ს</abbr></expan></w></roleName>
<lb n="2"/><expan><abbr>ბ</abbr><ex>ა</ex><abbr>გრ</abbr><ex>ა</ex><abbr>ტს</abbr></expan></persName>
<w lemma="თანამეცხედრე"><expan><abbr>თ</abbr><ex>ა</ex><abbr>ნამ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ცხ</abbr><ex>ედ</ex>
<lb n="3" break="no"/><abbr>რესა</abbr></expan></w>
<w lemma="მისი"><expan><abbr>მი</abbr><ex>ს</ex><abbr>სა</abbr></expan></w>
<persName type="local" key="დედოფალი ელენე [ბაგრატ I მუხრანბატონის თანამეცხედრე]"><roleName nymRef="დედოფალ"><expan><abbr>დ</abbr><ex>ედო</ex><abbr>ფ</abbr><ex>ა</ex><abbr>ლსა</abbr></expan></roleName>
<lb n="4"/>ელენეს</persName>
<w lemma="შენდობა"><expan><abbr>შ</abbr><ex>ეუ</ex><abbr>ნ</abbr><ex>დო</ex><abbr>ს</abbr></expan></w>
<w lemma="ღმერთ"><expan><abbr>ღ</abbr><ex>მერთმა</ex><abbr>ნ</abbr></expan></w>
<lb n="5"/><w lemma="ძმა"><expan><abbr>ძმ</abbr><ex>ა</ex><abbr>სა</abbr></expan></w>
<w lemma="ჩემი"><expan><abbr>ჩ</abbr><ex>ე</ex><abbr>მსა</abbr></expan></w>
<persName type="local" key="ჰერაკლე (ერეკლე) [ბაგრატ I მუხრანბატონის ძე]"><expan><abbr>ჰ</abbr><ex>ე</ex><abbr>რ</abbr><ex>ა</ex><abbr>კლ
<lb n="6" break="no"/>ეს</abbr></expan></persName>
და
<persName type="local" key="აშოთან I მუხრანბატონი [ბაგრატ I მუხრანბატონის ძე, ქეთევან წამებულის მამა]" ref="https://en.wikipedia.org/wiki/Ashotan_I,_Prince_of_Mukhrani"><expan><abbr>აშოთ</abbr><ex>ან</ex><abbr>ს</abbr></expan></persName>
<lb n="7"/><w lemma="შენდობა"><expan><abbr>შ</abbr><ex>ეუ</ex><abbr>ნ</abbr><ex>დო</ex><abbr>ს</abbr></expan></w>
<w lemma="ღმერთ"><expan><abbr>ღ</abbr><ex>მერთმა</ex><abbr>ნ</abbr></expan></w>
<w lemma="და">დასა</w>
<w lemma="ჩემი"><expan><abbr>ჩ</abbr><ex>ე</ex><abbr>მსა</abbr></expan></w>
<lb n="8"/><persName type="local" key="თეოდორა [ასული ბაგრატ I მუხრანბატონისა]"><expan><abbr>თ</abbr><ex>ეო</ex><abbr>დ</abbr><ex>ო</ex><abbr>რ</abbr><ex>ა</ex><abbr>ს</abbr></expan></persName>
<w lemma="შენდობა"><expan><abbr>შ</abbr><ex>ეუ</ex><abbr>ნ</abbr><ex>დო</ex><abbr>ს</abbr></expan></w>
<w lemma="ღმერთ"><expan><abbr>ღ</abbr><ex>მერთმა</ex><abbr>ნ</abbr></expan></w>
<w lemma="ამენ"><expan><abbr>ა</abbr><ex>მე</ex><abbr>ნ</abbr></expan></w>
<lb n="9"/><persName type="local" key="ვახტანგ I მუხრანბატონი [ბაგრატ I მუხრანბატონის ძე]" ref="https://en.wikipedia.org/wiki/Vakhtang_I,_Prince_of_Mukhrani"><expan><abbr>ვ</abbr><ex>ა</ex><abbr>ხტ</abbr><ex>ა</ex><abbr>ნგ</abbr></expan> </persName>
და
<persName type="local" key="ჰერაკლე (ერეკლე) [ბაგრატ I მუხრანბატონის ძე]"><expan><abbr>ჰ</abbr><ex>ე</ex><abbr>რ
<lb n="10" break="no"/>აკლე</abbr></expan></persName>
<w lemma="დღეგრძელობა"><expan><abbr>დღეგრ</abbr><ex>ძელო</ex><abbr>ბით</abbr></expan></w>
<lb n="11"/><w lemma="დაცვა">დაიცვენ</w>
<w lemma="ამენ"><expan><abbr>ა</abbr><ex>მე</ex><abbr>ნ</abbr></expan></w>
და
<lb n="12"/><w lemma="ძმა">ძმა</w>
<w lemma="ჩემი"><expan><abbr>ჩ</abbr><ex>ე</ex><abbr>მი</abbr></expan></w>
<persName type="local" key="არჩილ მუხრანბატონი [ბაგრატ I მუხრანბატონის ძე]" ref="https://en.wikipedia.org/wiki/Archil,_Prince_of_Mukhrani">არჩილ</persName>
<lb n="13"/><placeName type="ethnic" nymRef="აგარიან"><expan><abbr>აგ</abbr><ex>ა</ex><abbr>რი</abbr><ex>ა</ex><abbr>ნთა</abbr></expan> </placeName>
<w lemma="მიერ"><expan><abbr>მ</abbr><ex>იე</ex><abbr>რ</abbr></expan></w>
<w lemma="წარტყვენა"><expan><abbr>წ</abbr><ex>ა</ex><abbr>რტყ
<lb n="14" break="no"/>ვ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ნ</abbr><ex>ი</ex><abbr>ლი</abbr></expan></w>
და
<w lemma="ცთუნებულ"><expan><abbr>ცთ</abbr><ex>უ</ex><abbr>ნებ</abbr><ex>უ</ex><abbr>ლი</abbr></expan></w>
<lb n="15"/><w lemma="გამოჴსნა"><expan><abbr>გ</abbr><ex>ა</ex><abbr>მოიჴსენი</abbr></expan></w>
და
<w lemma="კუალად"><expan><abbr>კ</abbr><ex>უალა</ex><abbr>დ</abbr></expan></w>
<lb n="16"/><w lemma="მიგება">აგე</w>
<w lemma="პირველ">პირველსავე</w>
<lb n="17"/><w lemma="პატივ"><expan><abbr>პატ</abbr><ex>ი</ex><abbr>ვსა</abbr></expan></w>
<w lemma="ამენ"><expan><abbr>ა</abbr><ex>მე</ex><abbr>ნ</abbr></expan></w>
</ab>
</div>