უდეს ფარსმანისა და მანანის წარწერა

№ ECG109 📅 X-XI 🌐 ka
XML

მოსახსენებელი

ძირითადი ინფორმაცია · Basic Information

ID
ECG109
ენა · Language
ka
რედაქტორი · Editor
ვალერი სილოგავა
დათარიღება · Dating
X-XI

ფიზიკური აღწერა · Physical Description

მასალა · Material
შავი ქვა
ობიექტი · Object Type
სვეტი
ზომები · Dimensions
31 × 63 × 31 cm
განლაგება · Layout
წარწერა ათსტრიქონიანია. იგი შესრულებულია პრიზმული ფორმის ოთხკუთხა სვეტზე, რომლის კვეთის კუთხეებში ლილვია ამოყვანილი. წინა სიბრტყეზე რელიეფურად გამოქანდაკებულია ხელაპყრობილი ფიგურა, მდგარი სწორკუთხოვან კვარცხლბეკზე, ხოლო მის წინ - მუხლმოდრეკილი ბავშვი. ამის პარალელურ წახნაგზე რელიეფურად ამოკვეთილია გაბრიელ მთავარანგელოზი, ხოლო მეორე წყვილ კვარცხლბეკზე - სერაფიმები, ასევე კვარცხლბეკზე შემდგარი. თითოეულ წახნაგზე ამოღარულია ასომთავრული წარწერები: I წახნაგზე - 5 სტრიქონი, II წახნაგზე - 3 სტრიქონი, III-ზე - 1 სტიქონი, IV წახნაგზეც - 1 სტრიქონი.
დამწერლობა · Script
რელიეფური ასომთავრული წარწერა

ადგილმდებარეობა · Location

აღმოჩენილია· Found
უდე, ადიგენი
დაცულია · Current
საქართველოს ეროვნული მუზეუმი
გარემოებანი · Circumstances
ძეგლი სოფ. უდეში (ადიგენის მუნიციპალიტეტში) 1886 წელს მოსკოვის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ აღმოაჩინა პ. უვაროვას ხელმძღვანელობით. ქვასვეტი დადგმული იყო უდეს ღვთისმშობლის ეკლესიის დასავლეთ კართან. პ. უვაროვას ცნობით, ის ჩამოუტანია ფოცხოვის უბნის სოფელ ფეტობანიდან ერთ თურქს. საქართველოს ეროვნული მუზეუმის საინვენტარო დავთარში კი აღნიშნულია, რომ სტელა ფეტობანიდან უდეში გადმოუტანია 1880 წელს კ. მერაბიშვილს. 1930-იან წლებში მის შესახებ გიორგი ჩუბინაშვილისათვის ცნობა ბარკალაიშვილს მიუწოდებია (გიორგი ჩუბინაშვილი, ქართული ხელოვნების ისტორია, ტ. I, 1936, 212).

ბიბლიოგრაფია · Bibliography

1. ნოდარ შოშიაშვილი "ქართული წარწერების კორპუსი, ლაპიდარული წარწერები", 138-139
2. ვალერი სილოგავა "სამცხის ლაპიდარული ეპიგრაფიკა, ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია", 118-169

კრიტიკული გამოცემა · Interpretive Edition

[წ(მიდა)ო] სმშ(ი)ბ(ო)(ე)
მ(არია)მ
დ(ე)დ(ა)ო ღ(მრ)თ(ი)ს(ა)ო მ(ეო)ხ(ე)ყავ ს(უ)ლსა
ფ(ა)რსმ(ა)ნის(ა)
და ს(უ)ლსა
მანანისა
ესე ა(რს) გ(ა)ბრ(იე)ლანგ(ე)ლ(ოზ)ი [რ(ომელ)ი]
10ეტყ(ჳ) გ(ი)ხ(აროდე)ნ მ(ი)მ(ა)დ(ლებულო)

დიპლომატიური გამოცემა · Diplomatic Edition

ႱႫႸႡ
ႫႫ
ႣႣႭ ႶႧႱႭ ႫႾႷႠႥ ႱႪႱႠ
ႴႰႱႫႬႨႱ
ႣႠ ႱႪႱႠ
ႫႠႬႠႬႨႱႠ
ႤႱႤ Ⴀ ႢႡႰႪႠႬ
10ႢႪႨ ႤႲႷ ႢႾႬ ႫႫႣ
ECG109 - Image 1

ქართული

წმიდაო ღვთისმშობელო მარიამ, დედაო ღმრთისაო, შეეწიე ფარსმანისა და მანანის სულებს. ეს არის გაბრიელ ანგელოზი, რომელიც ეტყვის: „გიხაროდენ, მიმადლებულო“.

წარწერას განკვეთილობის ნიშნები არ ახლავს, სიტყვები ერთმანეთისაგან არ არის დაცილებული. ქარაგმის ნიშნად გამოყენებულია საშუალო ზომის სწორი განივი ხაზი. გურამ აბრამიშვილი წარწერას IX საუკუნით ათარიღებს. ნოდარ შოშიაშვილი X საუკუნის ძეგლად მიიჩნევს შემდეგი პალეოგრაფიული ნიშნების საფუძველზე: Ⴂ, Ⴄ, Ⴊ გრაფემებს მარცხნივ გაზიდული დამატებითი განივი ხაზი აქვთ, ზოგჯერ გრაფემებსა და ქარაგმის ნიშნებს ახასიათებს ოდნავ შესამჩნევი კიდურწაისრულობა, გრაფემების მიდრეკილება ოთხხაზოვნებისაკენ, Ⴔ-ს წრეს ბუნი არ კვეთს. ვალერი სილოგავას აზრით, წარწერის ტექსტი მეტად ორიგინალურია. იგი მთავრდება გაბრიელ მთავარანგელოზის მიმართვის სიტყვებით ღვთისმშობლის ხარების სახარებისეული სცენიდან (ლ.1.28). მკვლევარს მიაჩნია, რომ წარწერაში მოხსენიებული ქტიტორები - ფარსმანი და მანანი - ცოლ-ქმარი უნდა იყვნენ. ვინაიდან ის ადგილი, სადაც ეს ქვა ჯვარი იპოვეს, ჩორჩანელთა ფეოდალური სახლის ძველი სამფლობელოა, ვალერი სილოგავას აზრით, ქტიტორი ფარსმან ჩორჩანელია. ფარსმანი ძველ ჩორჩანელთა ერთ-ერთი საგვარეულო სახელია, რომელიც შემდეგში ამ გვარის მემკვიდრე ბაჰლაუნთა სახლშიც გადავიდა. მისი აზრით, ქვაჯვრის წარწერის ფარსმანი X საუკუნის მიწურულის მოღვაწე ფარსმან ერისთავი უნდა იყოს და ამიტომ წარწერას და ქვაჯვარს X-XI სს. მიჯნით ათარიღებს.

<div xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" type="edition" xml:lang="ka" ana="mtavruli" xml:space="preserve">

                        <!--  "[წო ღთ]სმშბ[ლო]
                                მმ
                                დდოღთს
                                ომხყავს
                                ლსა
                                ფრსმნის
                                და სლსა
                                მანანისა
                                ესე ა გბრლან
                                გლი [რი] ეტყს  გხნ მმდ"-->


                    <ab>
                           <lb n="1"/><w lemma="წმიდა"><supplied reason="lost"><expan><abbr>წ</abbr><ex>მიდა</ex><abbr>ო</abbr></expan></supplied></w>
                                        <w lemma="ღმრთისმშობელ"><expan><supplied reason="lost"><abbr>ღ</abbr><ex>მრ</ex><abbr>თ</abbr></supplied><ex>ი</ex><abbr>სმშ</abbr><ex>ო</ex><abbr>ბ</abbr><ex>ე</ex><supplied reason="lost">ლო</supplied></expan></w>
                           <lb n="2"/><name nymRef="მარიამ"><expan><abbr>მ</abbr><ex>არია</ex><abbr>მ</abbr></expan></name>
                           <lb n="3"/><w lemma="დედაო"><expan><abbr>დ</abbr><ex>ე</ex><abbr>დ</abbr><ex>ა</ex><abbr>ო</abbr></expan></w>
                                    <w lemma="ღმერთ"><expan><abbr>ღ</abbr><ex>მრ</ex><abbr>თ</abbr><ex>ი</ex><abbr>ს</abbr><ex>ა</ex>
                           <lb n="4" break="no"/><abbr>ო</abbr></expan></w>
                                    <w lemma="მეოხ-ყოფა"><expan><abbr>მ</abbr><ex>ეო</ex><abbr>ხ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ყავ</abbr></expan></w>
                                      <w lemma="სულ"><expan><abbr>ს</abbr>
                           <lb n="5" break="no"/><ex>უ</ex><abbr>ლსა</abbr></expan></w>
                     

             
                     <lb n="6"/><persName type="local" key="ფარსმან"><expan><abbr>ფ</abbr><ex>ა</ex><abbr>რსმ</abbr><ex>ა</ex><abbr>ნის</abbr><ex>ა</ex></expan></persName>
                     <lb n="7"/>და
                               <w lemma="სულ"><expan><abbr>ს</abbr><ex>უ</ex><abbr>ლსა</abbr></expan></w>
                     <lb n="8"/><persName type="local" key="მანანი">მანანისა</persName>

              
                       <lb n="9"/><w lemma="ესე">ესე</w>
                                    <w lemma="ყოფა"><expan><abbr>ა</abbr><ex>რს</ex></expan></w>
                           <name nymRef="გაბრიელ"><expan><abbr>გ</abbr><ex>ა</ex><abbr>ბრ</abbr><ex>იე</ex><abbr>ლან</abbr></expan></name>

             
                       <lb n="10" break="no"/><expan><abbr>გ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ლ</abbr><ex>ოზ</ex><abbr>ი</abbr></expan>
                            <w lemma="რომელ"><supplied reason="lost"><expan><abbr>რ</abbr><ex>ომელ</ex><abbr>ი</abbr></expan></supplied></w>
                          <w lemma="თქუმა"><expan><abbr>ეტყ</abbr><ex>ჳ</ex>ს</expan></w>
                       <w lemma="გახარება"><expan><abbr>გ</abbr><ex>ი</ex><abbr>ხ</abbr><ex>აროდე</ex><abbr>ნ</abbr></expan></w>
                       <w lemma="მიმადლებულ"><expan><abbr>მ</abbr><ex>ი</ex><abbr>მ</abbr><ex>ა</ex><abbr>დ</abbr><ex>ლებულო</ex></expan></w>
                 </ab>
</div>