ციხისუბნის ასვათის წარწერა

№ ECG115 📅 1103 🌐 ka
XML

პოეზია

ძირითადი ინფორმაცია · Basic Information

ID
ECG115
ენა · Language
ka
რედაქტორი · Editor
ვალერი სილოგავა
დათარიღება · Dating
1103

ფიზიკური აღწერა · Physical Description

მასალა · Material
ობიექტი · Object Type
ზომები · Dimensions
68 × 116 × 45 cm
განლაგება · Layout
წარწერა ცხრასტრიქონიანია. იგი ამოკვეთილია ფილის წინა მხარეს, მარჯვენა ნაწილში. ტექსტის დასაწყისში და ქვის ზედაპირის მარცხენა ნაწილში დასმულია სამკუთხა სადგარზე მოთავსებული ჯვრები - სულ სამი. ქვის ქვედა კიდის ატკეცვის გამო წარწერის მერვე სტრიქონის მარჯვენა ნახევარში ლექსის ბოლო ნაწილი დაღუპულია
დამწერლობა · Script
ამოღარული ასომთავრული წარწერა

ადგილმდებარეობა · Location

აღმოჩენილია· Found
ციხისუბანი, ადიგენის მუნიციპალიტეტი
გარემოებანი · Circumstances
წარწერიანი ქვის ფილა 1980-იან წლების დასაწყისში აღმოჩნდა სოფელ ციხისუბნის მცხოვრების ერმილე შავაძის საცხოვრებელი სახლის ქვედა სართულში. აქ იგი გადმოუტანიათ დიდი ხნის წინათ, ისე რომ სახლის პატრონს აქ გადმოსვლისას ასევე დახვედრია. ქვის ფილა სახლის პირველი სართულის კედლის წყობაში თავდაღმა იყო ჩასმული. მაშასადამე, ხელმეორედ იგი გამოიყენეს, როგორც სამშენებლო მასალა (კედლის კუთხის ქვა). ქვის ბლოკის წინა მხარე გათლილია ოთხკუთხედად. ზედა მარცხენა კუთხე გადატეხილია. ქვის უკანა მხარე, რომლითაც იგი კედელში იქნებოდა ჩადგმული, დაუმუშავებელია. წარწერიანი ქვა 1985 წელს გადატანილ იქნა ახალციხის მუზეუმში

კრიტიკული გამოცემა · Interpretive Edition

(რისტ)(ეიწყალ)ასვ(ა) ძმ(ა)ნი მ(ი)სნი
ავაგე ესე კოშკები
დავდგი ლაგამად
მტერთათ(ჳ)ს ყ(ოვე)ლგ(ა)ნ დ(ა)სახედ(ა)(ა)
5(ო)(ე)ლთა მრავ(ა)ლფერთ(ა)(ჳ)
(უე)(ა)დ შ(ა)ჰვ(ა)დ და საწ(უ)თრ(ა)
ლხენ(ა)ადამ(ი) ერთათ(ჳ)
და გოლიათ(ა)[ნაგები] [მიუვალია] [მტერ](ა)(ჳ)
ქრ(ონი)(ონ)ი იყ(ო) ტკგ

დიპლომატიური გამოცემა · Diplomatic Edition

Ⴕ ႸႤ ႠႱႥႧ ႻႫႬႨ ႫႱ
ႬႨ ႠႥႠႢႤ ႤႱႤ ႩႭႸႩႤ
ႡႨ ႣႠႥႣႢႨ ႪႠႢႠႫႠ
Ⴃ ႫႲႤႰႧႠႧႱ ႷႪႢႬ ႣႱႠ
5ႾႤႣႥႣ ႷႥႪႧႠ ႫႰႠႥႪႴ
ႤႰႧႧႱ ႸႡႣ ႸჀႥႣ ႣႠ ႱႠႼႧ
ႰႣ ႪႾႤႬႣ ႠႣႠႫႱ ႤႰႧႠႧႱ
ႣႠ ႢႭႪႨႠႧႣ ႧႧႱ
ႵႰႩႨ ႨႷ ႲႩႢ

ქართული

ქრისტე, შეიწყალე ასვათ და ძმანი მისნი. ავაგე ესე კოშკები, დავდგი ლაგამად მტერთათჳს ყოველგან დასახედავად, ყოველთა მრავალფერთათჳს, შუებად, შაჰვად და საწუთრად, ლხენად ადამის ერთათჳს და გოლიათად [ნაგები მიუვალია მტერ]თათჳს. ქრონიკონი იყო ტკგ (323).

წარწერაში გამოყენებულია ორწერტილი განკვეთილობის ნიშნად. ქარაგმის ნიშანი - განივი, სწორი ხაზი. წარწერის ბოლო, თარიღის აღმნიშვნელი სტრიქონი ამოკვეთილია დანარჩენი ტექსტის მარცხნივ, ფილის თავისუფალ ზედაპირზე და სრული, დაუზიანებელი სახითაა მოღწეული (ქრონიკონი 323. 323+780=1103). ლექსის მეოთხე სტრიქონი ვალერი სილოგავას პირობითი აღდგენაა, იგი ტექსტის საერთო შინაარსსა და მასში მიღებულ სალექსო ზომას ეყრდნობა. შესაძლებელია აღდგენის სხვა ვარიანტიც. წარწერა თავისი შინაარსით საამშენებლოა და კოშკების აგების ფაქტს გადმოგვცემს. ვინმე ასვათს ქვაბლიანისწყლის ხეობაში, ციხისუბნის მიდამოებში აუგია სათვალთვალო („ყოველგან დასახედავად“) კოშკები სხვადასხვა („მრავალფერთათჳს“) მტრების შემოსევებისა თუ თავდასხმების შესაჩერებლად და მოსაგერიებლად („ლაგამად მტერთათჳს“). წარწერა განსაკუთრებულია იმით, რომ იგი გადმოცემულია თექვსმეტმარცვლიანი შაირით, რომელსაც „რუსთაველური“ ეწოდება. ციხისუბნის წარწერა-ლექსში ეს საზომი გამოყენებულია „ვეფხისტყაოსნამდე“ ასი წლით ადრე. პალეოგრაფიული თავისებურებანი: ასო ო-ს დაწერილობა ნუსხური მოხაზულობით, დონის ორნაირი გადმოცემა: მრგვალ წრეზე მაღალი ყელით დაკავშირებული განივი ხაზით - უმეტეს შემთხვევაში აქ დონი ასეთი მოხაზულობისაა და ოთხ შემთხვევაში - განუსხურებისაკენ მიდრეკილებით. ყურადღებას იქცევს ასევე მანის გადმოცემა ასოს ტანის დარჩენილ ნაწილებთან შედარებით წაგრძელებული ზედა განივი ხაზით, საერთოდ, წარწერაში ჯერ კიდევ არ გვაქვს ხვეული ხელის ან შეწიაღების მაგალითები. ასომთავრული ასოები ოდნავ წაგრძელებული მოხაზულობისაა. ცალკე ყურადღებას იქცევს დასაწყისში დასმული ნიშანი: სამკუთხედზე აღმართული ჯვარი. ჯვრის დასმა ტექსტების დასაწყისში ჩვეულებრივია, მაგრამ იმ სახით დასმა, როგორიც ამ წარწერაშია, სხვაგან არსად გვხვდება. ჯვარი შედის წარწერის პირველი სიტყვის შემადგენლობაში, როგორც სიტყვა ქრისტეს პირველი ასო. ასეთი ჯვარი ფილაზე კიდევ ორია. წარწერაში მოხსენიებული ასვათი, ვალერი სილოგავას აზრით, უნდა იყოს ამხეს საუმარგის, ბერძენის, ქობულის, პაზარიჱლის, გაბრიელის და ასვათის წარწერაში მოხსენიებული ასვათი, ეს წარწერაც ციხისუბნის წარწერის თანადროულია. ახვეს წარწერაში ჩამოთვლილი სხვა პირები შეგვიძლია მივიჩნიოთ ციხისუბნის წარწერაში სახელების აღუნიშნავად დასახელებულ ასვათის ძმებად.

<div xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" type="edition" xml:lang="ka" ana="mtavruli" xml:space="preserve">

                        <!--"ქე შე ასვთ ძმნი მს
                             ნი ავაგე ესე კოშკე
                             ბი: დავდგი: ლაგამა
                             დ მტერთათს: ყლგნ დსა
                             ხედვდ ყვლთა მრავლფ
                             ერთთს: შბდ შჰვდ: და საწთ
                             რდ: ლხენდ: ადამს ერთათს
                             და გოლიათდ [....]
                             ქრკი იყ: ტკგ"-->

                <ab>
                   <lb n="1"/><w lemma="ქრისტე"><expan><abbr>ქ</abbr><ex>რისტ</ex><abbr/></expan></w>
                                <w lemma="შეწყალება"><expan><abbr>შ</abbr><ex>ეიწყალ</ex><abbr>ე</abbr></expan></w>
                                <persName type="local" key="ასვათ"><expan><abbr>ასვ</abbr><ex>ა</ex><abbr>თ</abbr></expan></persName>
                                <w lemma="ძმა"><expan><abbr>ძმ</abbr><ex>ა</ex><abbr>ნი</abbr></expan></w>
                                <w lemma="მისი"><expan><abbr>მ</abbr><ex>ი</ex><abbr>ს
                   <lb n="2" break="no"/>ნი</abbr></expan></w>
                                <w lemma="აგება">ავაგე</w>
                                <w lemma="ესე">ესე</w>
                                <w lemma="კოშკ">კოშკე
                    <lb n="3" break="no"/>ბი</w>
                                    <w lemma="დადგმა">დავდგი</w>
                                    <w lemma="ლაგამ">ლაგამა
                    <lb n="4" break="no"/>დ</w>
                                    <w lemma="მტერ"><expan><abbr>მტერთათ</abbr><ex>ჳ</ex><abbr>ს</abbr></expan></w>
                                    <w lemma="ყოველ"><expan><abbr>ყ</abbr><ex>ოვე</ex><abbr>ლგ</abbr><ex>ა</ex><abbr>ნ</abbr></expan></w>
                                    <w lemma="დახედვა"><expan><abbr>დ</abbr><ex>ა</ex><abbr>სა
                    <lb n="5" break="no"/>ხედ</abbr><ex>ა</ex><abbr>ვ</abbr><ex>ა</ex><abbr>დ</abbr></expan></w>
                                    <w lemma="ყოველ"><expan><abbr>ყ</abbr><ex>ო</ex><abbr>ვ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ლთა</abbr></expan></w>
                                    <w lemma="მრავალფერ"><expan><abbr>მრავ</abbr><ex>ა</ex><abbr>ლფ
                    <lb n="6" break="no"/>ერთ</abbr><ex>ა</ex><abbr>თ</abbr><ex>ჳ</ex><abbr>ს</abbr></expan></w>
                                    <w lemma="შუება"><expan><abbr>შ</abbr><ex>უე</ex><abbr>ბ</abbr><ex>ა</ex><abbr>დ</abbr></expan></w>
                                    <w lemma="შაჰვა"><expan><abbr>შ</abbr><ex>ა</ex><abbr>ჰვ</abbr><ex>ა</ex><abbr>დ</abbr></expan></w>
                                    <w lemma="და">და</w>
                                    <w lemma="საწუთრ"><expan><abbr>საწ</abbr><ex>უ</ex><abbr>თ
                    <lb n="7" break="no"/>რ</abbr><ex>ა</ex><abbr>დ</abbr></expan></w>
                                     <w lemma="ლხენა"><expan><abbr>ლხენ</abbr><ex>ა</ex><abbr>დ</abbr></expan></w>
                                     <name nymRef="ადამ"><expan><abbr>ადამ</abbr><ex>ი</ex><abbr>ს</abbr></expan></name>
                                    <w lemma="ერ"><expan><abbr>ერთათ</abbr><ex>ჳ</ex><abbr>ს</abbr></expan></w>
                    <lb n="8"/>და
                                <w lemma="გოლიათ"><expan><abbr>გოლიათ</abbr><ex>ა</ex><abbr>დ</abbr></expan></w>
                                <w lemma="ნაგებ"><supplied reason="lost">ნაგები</supplied></w>
                                <w lemma="მიუვალ"><supplied reason="lost">მიუვალია</supplied></w>
                                <w lemma="მტერ"><expan><abbr><supplied reason="lost">მტერ</supplied>თ</abbr><ex>ა</ex><abbr>თ</abbr><ex>ჳ</ex><abbr>ს</abbr></expan></w>
                    <lb n="9"/><rs type="date"><w lemma="ქრონიკონი"><expan><abbr>ქრ</abbr><ex>ონი</ex><abbr>კ</abbr><ex>ონ</ex><abbr>ი</abbr></expan></w>
                                      <w lemma="ყოფა"><expan><abbr>იყ</abbr><ex>ო</ex></expan></w>
                                        <num value="323">ტკგ</num></rs>
                  </ab>
               </div>