კოშის წარწერა

№ ECG352 📅 1270-1285 🌐 ka
XML

იურიდიული საბუთი

ძირითადი ინფორმაცია · Basic Information

ID
ECG352
ენა · Language
ka
რედაქტორი · Editor
აკაკი შანიძე
დათარიღება · Dating
1270-1285

ფიზიკური აღწერა · Physical Description

მასალა · Material
ობიექტი · Object Type
განლაგება · Layout
წარწერა ცამეტსტრიქონიანია. იგი შესრულებულია სოფ. კოშის ეკლესიის სამხრეთ კედელზე. წარწერის ძირითადი ნაწილი დაწერილია ცხრა სტრიქონად. გამორჩენილი ნაწილი მარცხენა მხარეს არის მიწერილი ოთხ სტრიქონად, მეორე სვეტად
დამწერლობა · Script
ამოღარული ასომთავრული წარწერ

ადგილმდებარეობა · Location

დაცულია · Current
სოფ. კოშის ეკლესია, სომხეთი

კრიტიკული გამოცემა · Interpretive Edition

† ს(ა)(ე)ლითა ღ(მრ)(ი)(აჲ)(ა) მეოხ(ე)ბითა წ(მიდ)ისა ღ(მრ)თისმშ(ო)ბლ(ი)(ა)ჲთ(ა)
დედამ(ა)(ო)(ა)(ა) გაგიშჳთ თქ(უე)კოშელთა(ე)მოისა მზღვ(ა)რისა
შარიადი ჩ(უე)ნისა და ჩ(უე)ნთა შვილთა (ა)(ა)ნშეს და
5მისთა ძმათა დღეგრძელობის(ა)თჳს
და ქუემოისა მზღვ(ა)რი(ს)აჲ დიკი(ს)აჲ ოდენ კოშ
ელისა კაცისაჲ გაშო(ჳ)ებო(ჳ)ლია
ღალაჲ
5და თქ(უე)ნ გაგჳკუეთეთ
რომე ერთი საჴნვ(ე)ლი თქ(უე)ნითა ჴარითა და
მისითა ჭურჭლითა უკ(უ)დავად იყოს ჩ(უე)ნთჳს და
ამისნი ჩ(უე)ნ გ(ა)მსრ(ულე)(ე)ლნი ვ(ა)რთ და ვ(ი)ნცა შეცვ(ა)ლოს
წყეულ და შ(ე)(უე)(ე)(უ)ლ არს წ(მიდი)თა მ(ა)დლითა

დიპლომატიური გამოცემა · Diplomatic Edition

† ႱႾႪႨႧႠ ႶႧႱႧ ႫႤႭႾႡႨႧႠ ႼႨႱႠ ႶႧႨႱႫႸႡႪႱჂႧ
ႹႬ ႫႬႣႠႲႰႧႭႾႺႤႱႫႬ ႨႥႬႤ ႣႠ ႸႬႸႤႱ ႣႠ ႫႨႱႧႠ ႻႫႠႧႠ
ႣႤႣႠႫႬ ႾႸႫႬ ႢႠႢႨႸჃႧ ႧႵႬ ႩႭႸႤႪႧႠ ႦႫႭႨႱႠ ႫႦႶ
ႥႰႨႱႠ ႸႠႰႨႠႣႨ ႹႬႨႱႠ ႣႠ ႹႬႧႠ ႸႥႨႪႧႠ ႸჀႬႸႤႱ ႣႠ
5ႫႨႱႧႠ ႻႫႠႧႠ ႣႶႤႢႰႻႤႪႭႡႨႱႧჃႱ
ႣႠ ႵႳႤႫႭႨႱႠ ႫႦႶႥႰႨႠჂ ႣႨႩႨႠჂ ႭႣႤႬ ႩႭႸ
ႤႪႨႱႠ ႩႠႺႨႱႠჂ ႢႠႸႭႤ
ႡႭႪႨႠ ႶႠႪႠჂ
5ႣႠ ႧႵႬ ႢႠႢჃႩႳႤႧ
ႤႧ ႰႭႫႤ ႤႰႧႨ ႱႠჄႬႥႪႨ ႧႵႬႨႧႠ ჄႠႰႨႧႠ ႣႠ
ႫႨႱႨႧႠ ႽႳႰႽႪႨႧႠ ႳႩႣႠႥႠႣ ႨႷႭႱ ႹႬႧჃႱ ႣႠ
ႠႫႨႱႬႨ ႹႬ ႢႫႱႰႡႪႬႨ ႥႰႧ ႣႠ ႥႬႺႠ ႸႤႺႥႪႭႱ
ႼႷႤႳႪ ႣႠ ႸႹႬႡႪ ႠႰႱ ႼႧႠ ႫႣႪႨႧႠ

ქართული

† სახელითა ღმრთისაჲთა, წმიდა ღვთისმშობლის მეოხებით, ჩუენ, მანდატურთუხუცესმა ივანემ, და ხოშამან - შაჰანშეს და მისთა ძმათა დედამ, ჩუენი და ჩუენი შვილების, შაჰანშესა და მისთა ძმათა, დღეგრძელობისათჳს, თქუენ, ზემო მხარის კოშელნი, გაგათავისუფლეთ შარიადისაგან, ქვემო მხარის კორშელნი - ღალის (მარცვლეულის) გადასახადისაგან. ხოლო თქუენ უზრუნველყავით, რომ ერთი საჴნველი თქუენი ჴარითა და ჭურჭლით მუდამ იყოს ჩვენთვის. ჩუენ აღმსრულებელნი ვართ (ამ გადაწყვეტილების). და ვინც შეცვალოს, წყეულ და შეჩუენებულ იყოს წმიდა მადლით.

წარწერა 1959 წელს პირველად გამოაქვეყნა აკაკი შანიძემ. შემდეგ კი, 1977 წელს, პარუირ მურადიანმა. წარწერა მისეული შესწორებებით 1980 წელს გამოსცა ვალერი სილოგავამ. წარწერის პირველი პუბლიკაციისას დაშვებული გაუგებრობის შედეგად მასში დასახელებული ივანე მანდატურთუხუცესი, შეცდომით ივან I-ად, ზაქარია ამირსპასალარის ძმად იქნა მიჩნეული და ამდენად წარწერაც არასწორად დათარიღდა. ამ შეცდომას იმეორებს პარუირ მურადიანიც. იგი აკაკი შანიძის მსგავსად წარწერას 1214-1215 წლებით ათარიღებს. ვალერი სილოგავას აზრით, წარწერაში მოხსენიებული ივანე მანდატურთუხუცესი არის ივანე II მხარგრძელი, შაჰანშე I მანდატურთუხუცესის († 1261) ძე, ზაქარია ამირსპასალარისა და მანდატურთუხუცესის († 1212) შვილისშვილი და, მაშასადამე, ივანე I მხარგრძელის († 1227) ძმისწულის შვილი. ივანე I ჯერ იყო მსახურთუხუცესი, ხოლო შემდეგ - ათაბაგი. მანდატურთუხუცესი იგი არ ყოფილა. არც ერთი სახის საისტორიო წყარო, არც ქართულ და არც სომხურ ენებზე, ივანე I-ს მანდატურთუხუცესად არ ასახელებს. ვალერი სილოგავას დათარიღებით, წარწერა 1270-1285 წლებშია შესრულებული, ვინაიდან ივანე II მხარგრძელი მანდატურთუხუცესი სწორედ ამ წლებში იყო.

<div xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" type="edition" xml:lang="ka" ana="mtavruli" xml:space="preserve">

                            <!-- † ს(ა)ხ(ე)ლითა ღ(მრ)თ(ი)ს(აჲ)თ(ა), მეოხ(ე)ბითა წ(მიდ)ისა ღ(მრ)თისმშ(ო)ბლ(ი)ს(ა)ჲთ(ა)
                                 ჩ(უე)ნ მ(ა)ნდატ(უ)რთუხ(უ)ცესმ(ა)ნ ივ(ა)ნე და შ(აჰა)ნშეს და მისთა ძმათა
                                 დედამ(ა)ნ ხ(ო)შ(ა)მ(ა)ნ, გაგიშჳთ თქ(უე)ნ კოშელთა ზ(ე)მოისა მზღ
                                 ვ(ა)რისა შარიადი ჩ(უე)ნისა და ჩ(უე)ნთა შვილთა შ(ა)ჰ(ა)ნშეს და
                                 მისთა ძმათა დღეგრძელობის(ა)თჳს და თქ(უე)ნ გაგჳკუეთ
{და ქუემოისა მზღვ(ა)              ეთ რომე ერთი საჴნვ(ე)ლი თქ(უე)ნითა ჴარითა და
რი(ს)აჲ, დიკი(ს)აჲ ოდენ, კოშ      მისითა ჭურჭლითა უკ(უ)დავად იყოს ჩ(უე)ნთჳს და
ელისა კაცისაჲ გაშო(ჳ)ე             ამისნი ჩ(უე)ნ გ(ა)მსრ(ულე)ბ(ე)ლნი ვ(ა)რთ. და ვ(ი)ნცა შეცვ(ა)ლოს
ბულია ღალაჲ}                    წყეულ და შ(ე)ჩ(უე)ნ(ე)ბ(უ)ლ არს წ(მიდა)თა მ(ა)დლითა-->


       
                <ab>
                   <lb n="1"/>†
                                <w lemma="სახელ"><expan><abbr>ს</abbr><ex>ა</ex><abbr>ხ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ლითა</abbr></expan></w>
                                <w lemma="ღმერთ"><expan><abbr>ღ</abbr><ex>მრ</ex><abbr>თ</abbr><ex>ი</ex><abbr>ს</abbr><ex>აჲ</ex><abbr>თ</abbr><ex>ა</ex></expan></w>
                                <w lemma="მეოხება"><expan><abbr>მეოხ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ბითა</abbr></expan></w>
                                <w lemma="წმიდა"><expan><abbr>წ</abbr><ex>მიდ</ex><abbr>ისა</abbr></expan></w>
                                <w lemma="ღმრთისმშობელ"><expan><abbr>ღ</abbr><ex>მრ</ex><abbr>თისმშ</abbr><ex>ო</ex><abbr>ბლ</abbr><ex>ი</ex><abbr>ს</abbr><ex>ა</ex><abbr>ჲთ</abbr><ex>ა</ex></expan></w>
                   <lb n="2"/><w lemma="ჩუენ"><expan><abbr>ჩ</abbr><ex>უე</ex><abbr>ნ</abbr></expan></w>
                            <persName type="local" key="ივანე II მხარგრძელი" ref="http://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/ივანე_(II)_მხარგრძელი"><roleName nymRef="მანდატურთხუცეს"><expan><abbr>მ</abbr><ex>ა</ex><abbr>ნდატ</abbr><ex>უ</ex><abbr>რთო</abbr><ex>ჳ</ex><abbr>ხ</abbr><ex>უ</ex><abbr>ცესმ</abbr><ex>ა</ex><abbr>ნ</abbr></expan></roleName>
                            <name nymRef="ივანე"><expan><abbr>ივ</abbr><ex>ა</ex><abbr>ნე</abbr></expan></name></persName>
                            და
                            <persName type="local" key="შანშე II მხარგრძელი" ref="http://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/მხარგრძელი_შანშე_(II)"><name nymRef="შაჰანშე"><expan><abbr>შ</abbr><ex>აჰა</ex><abbr>ნშეს</abbr></expan></name> </persName>
                            და
                            <w lemma="მისნი">მისთა</w>
                            <w lemma="ძმა">ძმათა</w>
                   <lb n="3"/><w lemma="დედა"><expan><abbr>დედამ</abbr><ex>ა</ex><abbr>ნ</abbr></expan></w>
                              <persName type="local" key="ხუაშაქ [შანშე (შაჰანშა) I მხარგრძელის მეუღლე, ლაკლაკთა ასული]"><name nymRef="ხოშა"><expan><abbr>ხ</abbr><ex>ო</ex><abbr>შ</abbr><ex>ა</ex><abbr>მ</abbr><ex>ა</ex><abbr>ნ</abbr></expan></name> </persName>
                              <w lemma="გაშვება">გაგიშჳთ</w>
                              <w lemma="თქუენ"><expan><abbr>თქ</abbr><ex>უე</ex><abbr>ნ</abbr></expan></w>
                              <placeName nymRef="კოში">კოშელთა</placeName>
                              <w lemma="ზემო"><expan><abbr>ზ</abbr><ex>ე</ex><abbr>მოისა</abbr></expan></w>
                              <w lemma="მზღვარ"><expan><abbr>მზღ
                   <lb n="4" break="no"/>ვ</abbr><ex>ა</ex><abbr>რისა</abbr></expan></w>
                                <w lemma="შარიად">შარიადი</w>
                                <w lemma="ჩუენ"><expan><abbr>ჩ</abbr><ex>უე</ex><abbr>ნისა</abbr></expan></w>
                                და
                                <w lemma="ჩუენ"><expan><abbr>ჩ</abbr><ex>უე</ex><abbr>ნთა</abbr></expan></w>
                                <w lemma="შვილ">შვილთა</w>
                                <persName type="local" key="შანშე II მხარგრძელი" ref="http://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/მხარგრძელი_შანშე_(II)"><name nymRef="შაჰანშე"><expan><abbr>შ</abbr><ex>ა</ex><abbr>ჰ</abbr><ex>ა</ex><abbr>ნშეს</abbr></expan></name></persName>
                                და
                   <lb n="5"/><w lemma="მისი">მისთა</w>
                                <w lemma="ძმა">ძმათა</w>
                                <w lemma="დღეგრძელობა"><expan><abbr>დღეგრძელობის</abbr><ex>ა</ex><abbr>თჳს</abbr></expan></w>
               
                <lb n="1"/>და
                            <w lemma="ქუემო">ქუემოისა</w>
                            <w lemma="მზღვარ"><expan><abbr>მზღვ</abbr><ex>ა</ex>
                <lb n="2" break="no"/><abbr>რი</abbr><ex>ს</ex><abbr>აჲ</abbr></expan></w>
                            <w lemma="დიკი"><expan><abbr>დიკი</abbr><ex>ს</ex><abbr>აჲ</abbr></expan></w>
                            <w lemma="ოდენ">ოდენ</w>
                            <persName type="local" key="კოშელ">კოშ
                <lb n="3"/>ელისა</persName>
                            <w lemma="კაც">კაცისაჲ</w>
                            <w lemma="გაშვება"><expan><abbr>გაშო</abbr><ex>ჳ</ex><abbr>ე
                <lb n="4" break="no"/>ბო</abbr><ex>ჳ</ex><abbr>ლია</abbr></expan></w>
                            <w lemma="ღალა">ღალაჲ</w>
            
                   <lb n="5"/>და
                            <w lemma="თქუენ"><expan><abbr>თქ</abbr><ex>უე</ex><abbr>ნ</abbr></expan></w>
                            <w lemma="გაკუეთა">გაგჳკუეთ
                   <lb n="6" break="no"/>ეთ</w>
                            <w lemma="რომე">რომე</w>
                            <w lemma="ერთ">ერთი</w>
                            <w lemma="სახნველი"><expan><abbr>საჴნვ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ლი</abbr></expan></w>
                            <w lemma="თქუენი"><expan><abbr>თქ</abbr><ex>უე</ex><abbr>ნითა</abbr></expan></w>
                            <w lemma="ხარი">ჴარითა</w>
                             და
                   <lb n="7"/><w lemma="მისი">მისითა</w>
                                <w lemma="ჭურჭელ">ჭურჭლითა</w>
                                <w lemma="უკუდავ"><expan><abbr>უკ</abbr><ex>უ</ex><abbr>დავად</abbr></expan></w>
                                <w lemma="ყოფა">იყოს</w>
                                  <w lemma="ჩუენ"><expan><abbr>ჩ</abbr><ex>უე</ex><abbr>ნთჳს</abbr></expan></w>
                                  და
                   <lb n="8"/><w lemma="ესენი">ამისნი</w>
                       <w lemma="ჩუენ"><expan><abbr>ჩ</abbr><ex>უე</ex><abbr>ნ</abbr></expan></w>
                        <w lemma="გამსრულებელ"><expan><abbr>გ</abbr><ex>ა</ex><abbr>მსრ</abbr><ex>ულე</ex><abbr>ბ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ლნი</abbr></expan></w>
                        <w lemma="ყოფა"><expan><abbr>ვ</abbr><ex>ა</ex><abbr>რთ</abbr></expan></w>
                        <w lemma="და">და</w>
                        <rs type="curse"><w lemma="ვინცა"><expan><abbr>ვ</abbr><ex>ი</ex><abbr>ნცა</abbr></expan></w>
                        <w lemma="შეცვლა"><expan><abbr>შეცვ</abbr><ex>ა</ex><abbr>ლოს</abbr></expan></w>
                   <lb n="9"/><w lemma="წყეულ">წყეულ</w>
                                და
                                <w lemma="შეჩუენებულ"><expan><abbr>შ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ჩ</abbr><ex>უე</ex><abbr>ნ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ბ</abbr><ex>უ</ex><abbr>ლ</abbr></expan></w>
                                <w lemma="ყოფა">არს</w>
                                <w lemma="წმიდა"><expan><abbr>წ</abbr><ex>მიდი</ex><abbr>თა</abbr></expan></w>
                                <w lemma="მადლ"><expan><abbr>მ</abbr><ex>ა</ex><abbr>დლითა</abbr></expan></w></rs>
                    </ab>
          
            </div>