ლუვრის წარწერა

№ ECG354 📅 XIII-XIV 🌐 ka
XML

მოსახსენებელი

ძირითადი ინფორმაცია · Basic Information

ID
ECG354
ენა · Language
ka
რედაქტორი · Editor
ზაზა ალექსიძე
დათარიღება · Dating
XIII-XIV

ფიზიკური აღწერა · Physical Description

მასალა · Material
ობიექტი · Object Type
ზომები · Dimensions
29 × 65 × 15 cm
განლაგება · Layout
წარწერა ოთხსტრიქონიანია. მასზე ბევრი ქარაგმა და ლიგატურაა
დამწერლობა · Script
ამოღარული ასომთავრული წარწერა. დამახასიათებელია ღრმად ამოკვეთილი კიდური წერტილები, გრაფემების წაგრძელებული ფორმები. უყელო ა-ნი და დ-ონი დაყირავებული რკალისებრი თავსახურავებით. ტექსტის დამამთავრებელი ნიშანია ე. წ. ყვავისფრჩხილოვანი. განკვეთილობის ნიშანი, ორი და სამი წერტილი, წარწერაში გვხვდება სულ სამჯერ.

ადგილმდებარეობა · Location

აღმოჩენილია· Found
ახტალა · Akhtala
გარემოებანი · Circumstances
1990, 1991 და 1992 წლებში ლუვრის საცავში დაცულ ქართულ წარწერაზე იმუშავა ზაზა ალექსიძემ. ლუვრის მუზეუმში არ აღმოჩნდა წარწერის პასპორტი და არც რაიმე ინფორმაცია მისი საცავში მოხედრის შესახებ. ზაზა ალექსიძე ვარაუდობს, რომ წარწერა ლუვრის მუზეუმში მიტანილია ძალიან დიდი ხნის წინ ახტალის თორმეტი მოციქულის ეკლესიიდან (ამჟამად სომხეთის ტერიტორიაზე). ამას ავარაუდებინებს ამ ეკლესიაში აღმოჩენილი მეორე ათსტრიქონიანი წარწერა, რომელიც, როგორც პალეოგრაფიული თვალსაზრისით ძალიან ემსგავსება ლუვრის წარწერას, ასევე, შინაარსობრივადაც, მათში ერთი და იგივე პირები არიან მოხსენიებულნი. ზაზა ალექსიძის ვარაუდით, წარწერები ერთი ოსტატის მიერ თუ არა, ერთდროულად მაინც უნდა იყოს გაკეთებული. როდის გაქრა წარწერა ეკლესიის კედლიდან? 1872 წლისათვის, როცა ახტალაში ალექსანდრე ერიცოვი მუშაობდა, წარწერა უკვე აღარ იყო და, შესაძლოა, ამ დროს უკვე ლუვრში ინახებოდა.

კრიტიკული გამოცემა · Interpretive Edition

† მეცა უღირს[ი] და ფ(რია)დ ც(ო)დვ(ი)ლი ბიძჲსა და ღ(ირს)ისა ჩ(უენ)ისა
(ეტრ) (ინამღურისა) გაზრდილმ(ა)ნ არათუ მ(ო)ქმ(ე)დობისა რ(ა)ჲს(ა)მე შემ(ძ)ლე ა(რამე)
მცირეთა ოფლთა და მეცა ღირსმყავთ ლ(ო)ცვ(ა)თა თქ(უე)ნთა ქ(რისტე)ს მ(იე)
(ა)(იე)რნო რ(ომელ)ნიცა დღეს(ა)სწ(აუ)(ო)ბდეთ დღეს(ა)სწ(აუ)ლსა ამ(ა)

დიპლომატიური გამოცემა · Diplomatic Edition

† ႫႤႺႠ ႳႶႨႰႱ ႣႠ ႴႣ ႺႣႥႪႨ ႡႨႻჂႱႠ ႣႠ ႶႨႱႠ ႹႨႱႠ
ႮႤ ႢႠႦႰႣႨႪႫႬ ႠႰႠႧႳ ႫႵႫႣႭႡႨႱႠ ႰჂႱႫႤ ႸႤႫႪႤ ႠႣ
ႫႺႨႰႤႧႠ ႭႴႪႧႠ ႣႠ ႫႤႺႠ ႶႨႰႱႫႷႠႥႧ ႪႺႥႧႠ ႧႵႬႧႠ ႵႱ ႫႰ
ႱႾႰႬႭ ႰႬႨႺႠ ႣႶႤႱႱႼႪႡႣႤႧ ႣႶႤႱႱႼႪႱႠ ႠႫႱ

ქართული

† მეცა, უღირსი და ფრიად ცოდვილი, ბიძისა და ღირსისა ჩუენისა პეტრე წინამძღურის გაზრდილი, არათუ მოქმედობისა რაჲსამე შემძლე, არამედ მცირეთა ოფლთა, თქვენი ლოცვის ღირსი გამხადეთ, სახიერნო, რომელნიცა დღესასწაულობდეთ დღესასწაულსა ამას.

ზაზა ალექსიძემ ლუვრის წარწერა ახტალის თორმეტი მოციქულის ეკლესიის ათსტრიქონიანი წარწერის გაგრძელებად მიიჩნია. სწორედ ეს (პეტრე წინამძღვრის) წარწერა გახდა მისთვის გასაღები, მიმხვდარიყო, თუ ვინ არის ლუვრის წარწერის სუბიექტი. ეს გახლავთ ილარიონი, რომლის ვინაობაც სწორედ ახტალის წარწერიდან ირკვევა. მეორე საკითხი, რასაც ახტალის წარწერა აწესრიგებს ლუვრის წარწერაში, ეს არის ავაგ ათაბაგის სამწირველოს მშენებლობაში მისი უშუალო, ფიზიკური მონაწილეობა. ამით გასაგები ხდება ლუვრის წარწერის ის ადგილი („არათუ მოქმედობისა რაჲსამე შემძლე, არამედ მცირეთა ოფლთა“), სადაც წარწერის ავტორი თავისი ფიზიკური შრომის შესახებ ბუნდოვნად მსჯელობს. როგორც ირკვევა, აქ ლაპარაკია ავაბ ათაბაგის სამწირველოს აშენებისას გაღებულ შრომაზე. გარდა ამისა, ნათელი ხდება, თუ რას გულისხმობს ლუვრის წარწერის ბოლო ფრაზა („რომელნიცა დღესასწაულობდეთ დღესასწაულსა ამას“). ახტალის წარწერა ცხადყოფს, რომ ილარიონის ბიძამ, პეტრე წინამძღრმა, თავისი სულის მოსახსენებლად განაჩინა თორმეტი მოციქულის ხსენების მეორე დღე (14 ივლისი). სწორედ ამ დღეს უნდა გულისხმობდეს ილარიონიც. ამ ორი წარწერის, ახტალისა და ლუვრის, გაანალიზების შედეგად ზაზა ალექსიძე ასკვნის, რომ ისინი მოთავსებული იყო ერთმანეთის გვერდით, ჯერ პეტრეს წარწერა, ბალავრის თავზე, შემდეგ კი ილარიონის, მის გასწვრივ. ამ მოსაზრებას ამყარებს წარწერების პალეოგრაფიული ერთგვაროვნებაც.

<div xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" type="edition" xml:lang="ka" ana="mtavruli" xml:space="preserve">

                        <!--  †  მეცა უღირს[ი] და ფ~დ ც~დვლი: ბიძჲსა და ღ~ისა ჩ~ისა
                                პ~ე წ~ გაზრდილმ~ნ არათუ მ~ქმდობისა რ~ჲსმე შემ~ლე ა~დ
                                მცირეთა ოფლთა და მეცა ღირს მყავთ ლ~ცვთა თქ~ნთა, ქ~ს მ~რ
                                ს~ხრნო რ~ნიცა დღ~სსწლბდეთ დღე~სსწლსა ამ~ს.-->


                <ab>
                   <lb n="1"/>†
                        <w lemma="მე">მეცა</w>
                        <w lemma="უღირს">უღირს<supplied reason="lost">ი</supplied></w>
                        და
                        <w lemma="ფრიად"><expan><abbr>ფ</abbr><ex>რია</ex><abbr>დ</abbr></expan></w>
                        <w lemma="ცოდვილ"><expan><abbr>ც</abbr><ex>ო</ex><abbr>დვ</abbr><ex>ი</ex><abbr>ლი</abbr></expan></w>
                        <w lemma="ბიძა">ბიძჲსა</w>
                        და
                        <w lemma="ღირს"><expan><abbr>ღ</abbr><ex>ირს</ex><abbr>ისა</abbr></expan></w>
                        <w lemma="ჩუენ"><expan><abbr>ჩ</abbr><ex>უენ</ex><abbr>ისა</abbr></expan></w>
                   <lb n="2"/><persName type="clergy" key="პეტრე [წინამძღვარი ახტალისა]"><name nymRef="პეტრე"><expan><abbr>პ</abbr><ex>ეტრ</ex><abbr>ე</abbr></expan></name>
                        <roleName nymRef="წინამძღუარ"><expan><abbr>წ</abbr><ex>ინამღურისა</ex></expan></roleName> </persName>
                        <w lemma="გაზრდილ"><expan><abbr>გაზრდილმ</abbr><ex>ა</ex><abbr>ნ</abbr></expan></w>
                        <w lemma="არათუ">არათუ</w>
                        <w lemma="მოქმედობა"><expan><abbr>მ</abbr><ex>ო</ex><abbr>ქმ</abbr><ex>ე</ex><abbr>დობისა</abbr></expan></w>
                        <w lemma="რა"><expan><abbr>რ</abbr><ex>ა</ex><abbr>ჲს</abbr><ex>ა</ex><abbr>მე</abbr></expan></w>
                        <w lemma="შემძლე"><expan><abbr>შემ</abbr><ex>ძ</ex><abbr>ლე</abbr></expan></w>
                        <w lemma="რა"><expan><abbr>ა</abbr><ex>რამე</ex><abbr>დ</abbr></expan></w>
                    <lb n="3"/> <w lemma="მცირე">მცირეთა</w>
                                <w lemma="ოფლ">ოფლთა</w>
                                და
                                <w lemma="მე">მეცა</w>
                                <w lemma="ღირს-ყოფა">ღირსმყავთ</w>
                                <w lemma="ლოცვა"><expan><abbr>ლ</abbr><ex>ო</ex><abbr>ცვ</abbr><ex>ა</ex><abbr>თა</abbr></expan></w>
                                <w lemma="თქუენ"><expan><abbr>თქ</abbr><ex>უე</ex><abbr>ნთა</abbr></expan></w>
                                <w lemma="ქრისტე"><expan><abbr>ქ</abbr><ex>რისტე</ex><abbr>ს</abbr></expan></w>
                                <w lemma="მიერ"><expan><abbr>მ</abbr><ex>იე</ex><abbr>რ</abbr></expan></w>
                    <lb n="4"/> <w lemma="სახიერ"><expan><abbr>ს</abbr><ex>ა</ex><abbr>ხ</abbr><ex>იე</ex><abbr>რნო</abbr></expan></w>
                                <w lemma="რომელ"><expan><abbr>რ</abbr><ex>ომელ</ex><abbr>ნიცა</abbr></expan></w>
                                <w lemma="დღესასწაულობა"><expan><abbr>დღეს</abbr><ex>ა</ex><abbr>სწ</abbr><ex>აუ</ex><abbr>ლ</abbr><ex>ო</ex><abbr>ბდეთ</abbr></expan></w>
                                <w lemma="დღესასწაულ"><expan><abbr>დღეს</abbr><ex>ა</ex><abbr>სწ</abbr><ex>აუ</ex><abbr>ლსა</abbr></expan></w>
                                <w lemma="ესე"><expan><abbr>ამ</abbr><ex>ა</ex><abbr>ს</abbr></expan></w>
                </ab>
               </div>