ხუნზახის VIII წარწერა დაღესტნიდან

№ ECG372 📅 IX-X 🌐 ka
XML

მოსახსენებელი

ძირითადი ინფორმაცია · Basic Information

ID
ECG372
ენა · Language
ka
რედაქტორი · Editor
შაჰბან ჰაფიზოვი
დათარიღება · Dating
IX-X

ფიზიკური აღწერა · Physical Description

მასალა · Material
ქვა
ობიექტი · Object Type
ჯვარი
განლაგება · Layout
წარწერა ხუთსტრიქონიანია
დამწერლობა · Script
ამოღარული ასომთავრული წარწერა

ადგილმდებარეობა · Location

დაცულია · Current
ხუნზახი, დაღესტანი
გარემოებანი · Circumstances
ჯვრის ნატეხი ინახება არქეოლოგ მ. ჰაჯიევთან, უმკლავებოდ და ქვედა ნაწილის გარეშე

ბიბლიოგრაფია · Bibliography

1. შაჰბან ჰაფიზოვი "ქართული, ქართულ-ხუნძური და ხუნძური წარწერები მთიან ხუნძეთში(დაღესტანი)", 124-125

კრიტიკული გამოცემა · Interpretive Edition

რი(ჯუა)
ქ(რისტე)სი ს
მ(ე)ყჰ(ე)ჭ
წ(მიდა)ო შ(ეიწყალ)ე
5ქინყ

დიპლომატიური გამოცემა · Diplomatic Edition

ႰႨ
ႵႱႨ Ⴑ
ႫႷჀႽ
ႼႭ ႸႤ
5ႵႨႬႷ
ECG372 - Image 1

ქართული

ჯვარი ქრისტესი, მეყჰეჭ (ხუნძ.) წმიდაო, შეიწყალე ქინყ (ხუნძ.).

შაჰბან ჰაფიზოვის აზრით, ჰ, ყ, მ, ნ ასოების დაწერილობის მიხედვით წარწერა IX-X საუკუნეებით უნდა დათარიღდეს. ამ წარწერაში საყურადღებოა წმინდანის სახელი, რომელსაც, ალბათ, ადგილობრივი, ხუნძური წარმომავლობა აქვს. მიუხედავად იმისა, რომ ამ სახელიდან აქ ასახულია მხოლოდ თანხმოვნები: მ, ყ, ჰ, ჭ, შაჰბან ჰაფიზოვის ვარაუდით, იგი შეიძლება ამოვიკითხოთ როგორც მეყჰეჭ „უცდომელი, შეცდომის უქონელი“. აღსანიშნავია ჰ და ჭ ასოები, რომლებიც შედის ხუნძური სიტყვის ჰეჭო-ს „არ არის; არ იმყოფება; არ არსებობს“ შემადგენლობაში. იგივე ფუძე დაბოლოებად გამოიყენება ზოგ ანთროპონიმშიც: ჵელეჭ (Магомедов А. Чародинцы: прошлое, настоящее, будущее. Махачкала, 2000, 324) (მომდინარეობს ჵელ-ჰეჭ „შეუფერებელი, არასათანადო, ულამაზო“ ფორმისაგან. სახელი „მფარველია“, ანუ იცავს მის მატარებელს ბოროტი სულისაგან), ჵვეჭილავ (ГIабашилов ГI. Сугъулдерил калам. МахIачхъала, 2007, 14) (ჵეჲ-ჰეჭ + სუფიქსი ილავ „ვინც არ გაიზარდა“), ბოლჲოჭ (Хапизов Ш.М. Поселения Джарского общества (историко-географическое и этнографическое описание микрорегиона в Восточном Закавказье). Махачкала, 2011, 221). (ბოლ-ჰეჭ „თემის წევრი არ არის“ (იქვე, 222), ანუ „ხიზანი“). განსხვავებით აქ დასახელებულ ანთროპონიმთაგან წარწერაში წარმოდგენილ სახელს არ აკლია ჰ თანხმოვანი. უნიკალურია წარწერის მეორე ანთროპონიმიც, რომელიც, როგორც ჩანს, შეუკვეცელი სახითაა მოცემული: ქინყ. მისი ამოსავალი ჩანს სიტყვა გინყ „პურეულის თავთავის ფხა“ (Саидова П.С. Диалектологический словарь аварского языка. М., 2008, 211). ამ მხრივ საყურადღებოა იმგვარი ხუნძური მეტსახელები, რომლებიც პირსახელებად გადაიქცევიან ხოლმე.

<div xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" type="edition" xml:lang="ka" ana="mtavruli" xml:space="preserve">
                
                        <!-- (1) (ჯუა)რი 
                            “ჯვარი” 
                            (2) ქ(რისტე)სის 
                            “ქრისტესი ს 
                            (3) მ(ე)ყჰ(ე)ჭ 
                            ხუნძ. “მეყჰეჭ” 
                            (4) წ(მიდა)ოშ(ეიწყალ)ე 
                            “წმიდაო შეიწყალე” 
                            (5) ქინყ 
                           “ქინყ”. -->                                                       
            

                <ab>
                   <lb n="1"/><expan><ex>ჯუა</ex><abbr>რი</abbr></expan>
                   <lb n="2"/><w lemma="ქრისტე"><expan><abbr>ქ</abbr><ex>რისტე</ex><abbr>სი</abbr></expan></w> ს
                   <lb n="3"/><persName type="local" key="მეყჰეჭ"><expan><abbr>მ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ყჰ</abbr><ex>ე</ex><abbr>ჭ</abbr></expan></persName> 
                   <lb n="4"/><w lemma="წმიდა"><expan><abbr>წ</abbr><ex>მიდა</ex><abbr>ო</abbr></expan></w>
                              <w lemma="შეწყალება"><expan><abbr>შ</abbr><ex>ეიწყალ</ex><abbr>ე</abbr></expan></w>
                   <lb n="5"/><persName type="local" key="ქინყ">ქინყ</persName>
                </ab>
         </div>